DCVOnline http://dcvonline.net Sat, 17 Nov 2018 04:00:44 +0000 en-US hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.9.8 “Người ta lớn bởi vì ngươi quỳ xuống…” http://dcvonline.net/2018/11/17/nguoi-ta-lon-boi-vi-nguoi-quy-xuong/ http://dcvonline.net/2018/11/17/nguoi-ta-lon-boi-vi-nguoi-quy-xuong/#respond Sat, 17 Nov 2018 04:00:44 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1633978 ]]> Trần Giao Thủy

Trước nhất, đây không phải là một bài viết nhằm kêu gọi một cuộc cách mạng. Đây chỉ là một cố gắng đi tìm nguồn gốc chính xác của hai câu thơ dẫn ở đầu bài cùng một vài nhận định của người viết.

“Người ta lớn bởi vì ngươi quỳ xuống
Hỡi nhân dân, hãy đứng thẳng lên!”

Trước nhất, đây không phải là một bài viết nhằm kêu gọi một cuộc cách mạng. Đây chỉ là một cố gắng đi tìm nguồn gốc chính xác của hai câu thơ dẫn ở đầu bài cùng một vài nhận định của người viết.

Nếu dùng Google để tìm nguồn trích nguyên văn câu “Người ta lớn bởi vì ngươi quỳ xuống” (với ngoặc kép) người dùng Internet sẽ có khoảng hơn 7000 kết quả. Kết quả của máy tìm Google sẽ giảm đi khi dùng cùng câu đó nhưng thay chữ “ngươi” bằng “người” hay “mi”, “anh”, v.v… Người đọc các bài viết trên Internet có lẽ biết nhiều đến hai câu thơ trên cũng nhờ sự tiến bộ của công nghệ thông tin nói chung và Internet nói riêng.

Người ta lớn, bởi vì mi quì xuống
Hỡi nhân dân, hãy đứng thẳng lên!
Nguồn: Tiếng Quê Hương

Lần đầu tiên người viết bài này biết đến câu “Người ta lớn bởi vì ngươi quỳ xuống” qua một bài điểm sách đăng ở DCVOnline vào khoảng 2006. Trong bài “Một gợi nhắc từ Gửi Lại Trước Khi Về Cõi — Đọc sách”[1] viết về cuốn “Gửi Lại Trước Khi Về Cõi” của Vũ Cao Quận, Uyên Thao viết:

Gửi Lại Trước Khi Về Cõi của Vũ Cao Quận gợi nhắc nhiều sự việc, nhiều tâm tư, nhưng gợi nhắc chân thành và khẩn thiết nhất có lẽ chỉ gom trong 2 câu thơ ngắn của Marat:
Người ta lớn, bởi vì mi quì xuống
Hỡi nhân dân, hãy đứng thẳng lên!

Trong cuốn Tâm tình với tuổi trẻ Việt nam[2], Bùi Tín viết:

“Nhà hùng biện Marat nhân vật lãnh đạo của cuộc cách mạng dân chủ dân quyền Pháp cuối thế kỷ 18 đã nói:
Người ta lớn bởi vì người cúi xuống
Hỡi nhân dân! hãy đứng cả lên!”

Cũng trong năm 2006, trong một bài báo tựa đề Thư gửi linh mục Chân Tín và các anh chị tòa soạn báo “Tự do ngôn luận”[3] đăng ở trang Ánh Dương và nhiều nơi khác, tác giả Hoàng Tiến viết:

Nỗi sợ hãi bao trùm tất cả. Ngó trước ngó sau. Ngờ vực lẫn nhau. Bịt mồm. Khom lưng. Vâng vâng dạ dạ, báo cáo anh… vân vân..và..vân vân…, con người không còn ra cái thể thống con người.
Người ta lớn, bởi vì anh quỳ xuống
Hỡi công dân! Hãy đứng thẳng lên!

Trong bài viết trên tác giả Hoàng Tiến còn ghi thêm câu văn tiếng Pháp.

(On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux
Citoyens! Levez-vous droitement! – Marat)

Bốn năm sau, 2010, cũng trên DCVOnline, trong bài viết Thư ngỏ gửi bạn đọc và nhà báo Huy Đức[4], Dương Thu Hương viết:

Trước cuộc cách mạng ấy, khi chưa bị quyền lực làm hủ hoá nhân cách, ông Tố Hữu là người khởi nghĩa đầy can đảm. Ông đã mượn ý nhà cách mạng Pháp Jean-Paul Marat mà làm bài thơ Hãy đứng dậy (tháng 4 năm 1938):
Người ta lớn bởi vì ngươi quỳ xuống
Hỡi nhân dân, hãy đứng thẳng lên!

Tố Hữu (1920-2002)
Nguồn: OntheNet

Đúng như Dương Thu Hương viết, hai câu thơ trên là thơ của Tố Hữu trong bài thơ “Hãy đứng dậy” làm ở Huế khoảng tháng 4, 1938 khi tác giả 18 tuổi. Tuy nhiên ở cuối bài viết của Dương Thu Hương, ngoài phần trích dẫn nguyên văn bài thơ “Hãy đứng dậy”, DCVOnline còn có ghi chú:

DCVOnline: Tuy Tố Hữu và nhiều người khác cho tác giả [của] ý hai câu Người ta lớn bởi vì ngươi cúi xuống / Hỡi nhân dân hãy đứng thẳng lên! là Jean-Paul Marat nhưng chưa khi nào trích dẫn nguồn và nguyên văn “ý tưởng của Marat” đã viết khi nào đăng ở sách, báo nào.

Đây cũng chính là lý do có bài viết hôm nay; như đã nói trên, đây chỉ là một cố gắng đi tìm nguồn gốc chính xác của hai câu thơ được người Việt Nam ưa chuộng và sử dụng khá nhiều.

Chính xác nhất có lẽ là Dương Thu Hương khi tác giả cho rằng hai câu thơ đầu bài “Hãy đứng dậy” của Tố Hữu là “mượn ý” chứ không phải là “dịch” từ thơ/văn, dĩ nhiên bằng tiếng Pháp hay tiếng Anh, “của Marat” như nhận định của Vũ Cao Quận, Uyên Thao, Bùi Tín, Hoàng Tiến và nhiều người cầm bút khác.

On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux

Mặt khác, đến năm 2008, Hoàng Tiến cho người đọc biết nguồn gốc của hai câu thơ tiếng Pháp mà ông đã viết trong bài Thư gửi linh mục Chân Tín và các anh chị tòa soạn báo “Tự do ngôn luận”. Trong bài Trước tết Mậu Tý, nghĩ về Hoàng Trường Sa[5] đăng trên DCVOnline, ông Tổng biên Tập san Tự do Dân chủ viết:

Người ta lớn, bởi vì anh quỳ xuống
Ai nói thế nhỉ? Chảy trong máu huyết tôi một luồng khí hổ thẹn làm đỏ da mặt. À, ông Marat, một vip trong cuộc cách mạng Pháp 1789. Vẳng lên bên tai câu nói của ông ghi bằng tiếng Pháp chúng tôi được học khi còn mài đũng quần trên ghế nhà trường thời Pháp thuộc:
On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux
[…]
Nhún nhường không phải là phương cách tốt nhất để bảo vệ địa giới non sông. Nhất là nhún nhường với người hàng xóm từ lâu đã có dã tâm bành trướng.
Vậy phải làm thế nào?
Marat kêu gọi dân chúng Pháp:
Hỡi đồng bào! Hãy đứng thẳng người lên
(Citoyens ! Levez – vous droitement)

Như thế, tác giả Hoàng Tiến (1933-2013) đã xác định thời điểm ông biết đến câu văn tiếng Pháp là lúc ông còn đi học dưới thời Pháp thuộc [1884-1945]. Dưới tuổi 13 mà ông Hoàng Tiến đã được hấp thụ tư tưởng cách mạng Pháp bằng tiếng Pháp, ngay thời Pháp thuộc và khi năm 75 tuổi vẫn còn nhớ là chi tiết đáng lưu ý. Tuy nhiên, không hiểu vì lý do gì ông thay đã thay thế “Hỡi công dân!” bằng “Hỡi đồng bào!”

Sau khi tác giả Hoàng Tiến cho người đọc khắp nơi biết đến câu văn bằng tiếng Pháp mà ông đã học được từ thuở bé thì nhiều người viết văn, làm thơ khác đã dùng những câu tiếng Pháp đó trong tác phẩm, bài viết của mình. Sau đây là một vài thí dụ.

Đầu tiên có lẽ là Phan Phú Khải, trong môt bài viết năm 2009 đăng trên BBC tiếng Việt gởi Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tựa đề Thư ngỏ của một công dân ngoài Đảng[6], tác giả viết:

Thưa Ông Tổng Bí thư, trong cuộc cách mạng Pháp năm 1789 có một câu nói nổi tiếng của Marat được truyền tụng khắp châu Âu: Người ta lớn bởi vì anh quỳ xuống (On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux) Dân tộc chúng ta từ khi lập nước chưa bao giờ tự cho mình là bé nhỏ.
Kế đến, có thể là Lưu Nguyễn Đạt, Chủ nhiệm kiêm Chủ bút Diễn đàn Việt Thức, trong bài thơ Người Ta Lớn[7], đăng ngày 27 tháng 2, 2011 tại trang Việt Thức, tác giả viết và chú thích như sau:
Người Ta Lớn
người ta lớn bởi vì anh quỳ xuống [1]
học thuộc lòng những tư tưởng mạt ty
[…]
[1] Marat: “on est grand, parce que vous vous mettez à genoux …”

Sau đó là blogger Nguyễn Quyết Thắng, 21/07/2011, tác giả viết tại trang Cúi xuống bầu trời viết và chú thích:

[…] Israel chưa tới 21 ngàn km2 với gần 7 triệu dân
Hỏi xem họ nghĩ gì?
-Người ta lớn bởi vì Ngươi quỳ xuống!**
[…]
** Câu nói nổi tiếng của Marat trong cuộc Cách mạng Pháp năm 1789 được truyền tụng khắp thế giới: “On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux”

Thí dụ sau cùng trích từ một bài viết, “Tiếng Đảng đẻ”, hay nhân trường hợp của anh Chu Hảo…[8] của Trương Đức đăng trên Tiền Vệ năm 2012:

Có một quá khứ như thế này, mình muốn nhắc đến Cuộc cách mạng Pháp vào năm 1789, chính xác ra là câu nói nổi tiếng của Marat: “On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux” (Người ta lớn bởi vì ngươi quỳ xuống). Tức là, bình thường ra ai cũng biết như vậy, đúng không, nhưng mình xin hỏi, tại sao ở cái kỷ nguyên thứ 21 của văn minh loài người này, còn rất, rất, rất nhiều cái gọi là “ngươi”, vẫn luôn hàng ngày “cúi xuống”? Những cái sự như là “đỉnh cao chói lọi”, hay là “lãnh tụ vĩ đại”, xét cho cùng, cũng là do “các ngươi” cúi xuống cơ mà, không biết à?!

Tóm lại, từ ngày ông Tố Hữu làm bài thơ “Hãy đứng dậy” đến nay đã hơn 74 năm dường như hầu hết người cầm bút, trong nước cũng như ở hải ngoại – từ những blogger ít nghe tên, đến các nhà văn, nhà báo, tiến sĩ, luật sư – ít nhiều không những đã có tên mà còn có cả tuổi – tất cả dường như đều đồng ý với chú dẫn của Tố Hữu, cho rằng ý hai câu đầu bài thơ ông sáng tác năm 18 tuổi bắt nguồn từ ý tưởng cách mạng của Marat. Nếu không đồng ý với Tố Hữu, có lẽ những người cầm bút trích dẫn hai câu thơ và Marat, hoặc coi chuyện tác quyền không là vấn đề quan trọng, hoặc không muốn phí thời gian tìm hiểu nguồn gốc của hai câu thơ, hoặc vì những lý do riêng tư nào đó.

Nói dường như hầu hết người cầm bút vì cũng có người khác cho rằng hai câu thơ đó không phải là văn thơ của Marat hay thơ của Tố Hữu. Trong phần góp ý dưới bài Đơn khiếu nại của bà con Văn Giang[9], đăng tại blog Nguyễn Xuân Diện ngày 15 tháng 5 năm 2012, một bạn đọc nặc danh đã viết:

Đúng như nhà thơ vĩ đại người Nga đã từng viết:
Người ta lớn bởi vì ngươi quỳ xuống
Hỡi nhân dân hãy đứng thẳng lên!

Bạn đọc nặc danh này không cho biết nhà thơ người Nga tên gì dù tác giả hai câu thơ đó là một “nhà thơ vĩ đại”.

Người viết có hai câu hỏi tự đặt cho mình. Một là ý tưởng của câu “Người ta lớn bởi vì ngươi quỳ xuống …” có đúng là ý tưởng của Marat hay của ai khác. Thứ đến, hai câu thơ tiếng Pháp “On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux…” có phải là lời của Marat tuyên bố trong thời cách mạng Pháp hay không. Nguyên nhân có hai câu hỏi này là nguyên tắc tôn trọng tác quyền và người viết là học trò của văn học sử nói riêng và lịch sử nói chung.

Marat

Jean-Paul Marat | Nguồn: Wikipedia.org

Trước nhất, Marat là ai? Marat là Jean-Paul Marat (24/05/1743 – 13/07/1793), một bác sĩ tự học, một nhà lý luận chính trị, và một nhà khoa học được biết đến nhiều nhất trong cuộc Cách mạng Pháp như là một nhà báo và một chính trị gia cấp tiến. Ông đã nổi tiếng với những bài báo bốc lửa và lập trường kiên quyết đối với “kẻ thù của cách mạng”, kêu gọi thay đổi cơ bản cho thành phần nghèo nhất của xã hội. Marat là một trong những tiếng nói cực đoan trong thời Cách mạng Pháp, và ông trở thành một hậu vệ kiên quyết cho nhóm “sans-culottes” [nhóm cực tả, đa số là giới lao động ở thành phố, không mặc quần ngắn để phân biệt với thành phần tiểu tư sản ôn hòa mặc cullotes]; Marat bày tỏ quan điểm khắp nước Pháp bằng những diễn văn sôi động trước công chúng, những bài bình luận, và bằng tờ báo của chính ông. Marat tố cáo triệt để nhóm “phản cách mạng” ủng hộ việc sử dụng bạo lực trong giai đoạn chiến tranh của Cách mạng Pháp. Với một số người, Marat bị coi là quái vật khát máu, bị nguyền rủa vì ông kiên định ủng hộ án tử hình. Bị đánh gía như thế nhưng lịch sử cũng đã ghi lại những bách hại, đàn áp cũng như căn bệnh ngoài da ngặt nghèo, Dermatitis herpetiformis, mà Marat đã phải gánh chịu suốt đời tranh đấu, trốn chạy và có khi đã phải sống trong đường cống tại Paris. Marat liên tục tấn công “kẻ thù của nhân dân”, v.v. Hành động và quan điểm của Marat được dân chúng tin tưởng và coi ông là đại diện không chính thức với Câu lạc bộ Jacobin gồm những chính trị gia tên tuổi, thuộc khối tiểu tư sản ôn hòa và có ảnh hưởng. Nhóm Câu lạc bộ Jacobin lên nắm quyền vào tháng 6 năm 1793. Jean-Paul Marat đã bị Charlotte Corday, một cảm tình viên của phe Girondist, ám sát trong bồn tắm ngày 13 July 1793 khi ông 50 tuổi[10].

14/07/1789 – Ngày tấn công ngục Bastille. Nguồn: snl.noNguồn: snl.no

Tác phẩm chính trị của Marat

Không kể những tác phẩm viết về khoa học như Essay on the Human Soul (1771) hay A Philosophical Essay on Man (1773), v.v. Sau đây là một số tác phẩm chính trị đáng kể của Marat.

Năm 1780 Marat cho xuất bản Plan de législation criminelle nội dung cho thấy Mararat đã phối hợp ý tưởng của Montesquieu và Jean-Jacques Rousseau phê bình các chế độ chính trị cũ và ông cũng đã có liên lạc với Benjamin Franklin, lãnh đạo của Cách mạng Hoa Kỳ thời đó.

Đầu năm 1789 – năm bắt đầu cuộc Cách mạng Pháp – Marat cho xuất bản tập sách nhỏ Offrande à la patrie hay Discours au liers-état de France. Khởi đầu Marat vẫn tin rằng đế chế Pháp vẫn có thể giải quyết các vấn đề của Pháp nhưng trong một phụ bản, Discours au tiers-état de France phát hành vài tháng sau Marat đổi ý cho rằng Vua nước Pháp chỉ lo cho tư lợi mà không nghĩ đến dân nghèo. Đồng thời Marat gạt bỏ và công kích những ý tưởng đề nghị dùng hệ thống chính phủ của Anh cho nước Pháp.

La Constitution, còn gọi là projet de déclaration des droits de l’homme et du citoyen, suivie d’un plan de constitution juste, sage et libre (Paris, chez Buisson, libraire, rue Hautefeuille, hôtel de Coetlosquet, n° 20. 1789). Tác phẩm 67 trang, không kể 4 trang tựa đề và lời nói đầu, này đã được in hai lần trong cùng năm 1789.

Hậu thân của số báo duy nhất mang tên Moniteur patriote và năm số khác tên Publiciste parisien (12/09/1789), là tờ L’Ami du Peuple cuả Marat phát hành vào ngày 16 tháng 9, 1789, hai tháng sau ngày ngục Bastille bị tấn công; bị gián đoạn một thời gian ngắn khi Marat phải ngồi tù hoặc đang trốn chạy, tờ báo phát hành gần 700 số, thường là 8 trang, và đình bản ngày 21 tháng 9, 1792. L’Ami du Peuple đúng là tờ báo của Marat vì tất cả nội dung đều là những bài viết của Jean-Paul Marat. [Tương tự, tờ Histoire des Révolutions de France et de Brabant, phát hành từ tháng 11, 1789 đến cuối tháng 7, 1891, đều do Camille Desmoulins tự viết và phát hành.]

Ngày 20 tháng 9, 1792, J.-P. Marat, không đảng phái, được bầu làm dân biểu của La Convention, Quốc hội lập hiến và lập pháp. Ngày 22 tháng 9, 1792 Quốc hội này đã khai sinh nền Đệ nhất Cộng hòa Pháp. Ngay sau đó, ngày 25 tháng 9, Marat cho xuất bản số đầu tiên, không đề ngày, của tờ Le Journal de la République française. Số sau cùng của tờ báo này phát hành ngày 14 tháng 7, 1793, một ngày sau khi Marat bị ám sát.

Trong suốt quãng đời gắn liền với và đã trở thành một phần lịch sử cuộc Cách mạng Pháp, Jean-Paul Marat là một trí thức độc lập, không tham gia một phe phía nào. L’Ami du Peuple [Bạn của nhân dân] là phương tiện đấu tranh, là diễn đàn tư tưởng của Marat. Trong thời gian trốn chạy sang London từ 12/1791 trước khi trở lại Paris, Marat xuất bản L’École du citoyen (3/1792).

Năm 1792, tại Paris, như một cách cho quảng cáo tờ báo L’Ami du Peuple, Marat cho phát hành cuốn Les chaînes de l’esclavage [Xích xiềng nô lệ] đã xuất bản bằng tiếng Anh, tựa đề The Chains of Slavery, tại London từ 1774 nhân cuộc bầu cử quốc hội mới tại Anh Quốc. Từ kinh nghiệm có được lúc nghiên cứu học hỏi về thiên nhiên thời thanh niên, Marat cho rằng ông đã sớm biết đến và không khi nào bỏ lỡ cơ hội bảo vệ quyền con người. Marat tuyên bố cống hiến phần đời còn lại để tranh đấu cho tự do, giúp người dân thóat khỏi thờ ơ, và thấy được những tệ nạn kinh khủng của chế độ độc tài, chuyên quyền và lợi ích vô giá của tự do; truyền lại ngọn lửa tự do thiêng liêng đó cho mọi người là mục đích của Marat khi viết Les chaînes de l’esclavage[11].

Ngoài ra Marat đã viết chung Circulaire de La Commune De Paris (03/09/1792) với nhiều tác người khác như Pierre J. Duplain, Panis, Sergent, Lenfant, Jourdeuil, Deforgues, Ledere, Duffort.

Và hơn hai tháng trước khi bị giết, Marat phát hành Circulaire de La Société Des Amis de La Liberté et de L’égalité (03/05/1793).

“On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux. Citoyens! Levez-vous droitement” có đúng là văn ngôn của Jean-Paul Marat trong những bài quan điểm, bình luận chính trị của ông trong thời Cách mạng Pháp hay không? Một lần nữa, nền công nghệ thông tin của thế kỷ 21 đã giúp người đọc cũng như người viết rất nhiều trong việc tìm tài liệu đã được số hóa.

Nếu Google đã cung cấp hơn 7000 kết quả có câu “Người ta lớn bởi vì ngươi quỳ xuống”thì “On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux” cũng có gần 300 kết quả, xuất phát 100% từ những trang web hay bài viết bằng tiếng Việt. Nói cách khác, những trang web của người dùng tiếng Pháp là ngôn ngữ chính không biết đến câu văn tiếng Pháp trên đây.

Danh ngôn của Marat

Đi tìm những câu nói nổi tiếng, viết bằng tiếng Pháp, của Jean-Paul Marat người sẽ thấy khoảng 20 trích dẫn[12], đa số là từ Les Chaînes de l’esclavageL’Ami du peuple. Tuy nhiên, không đâu trong hai mươi trích dẫn Marat đó có ý hay từ tương tự câu văn tiếng Pháp mà Hoàng Tiến đã giới thiệu từ năm 2006.

Trong cuốn Les Chaînes de l’esclavage đã được Jean-Marie Tremblay, giáo sư ban Xã hội học trường CEGEP Chicoutimi (Québec, Canada) số hóa năm 2003, bổ túc và hiệu đính 2009, có tất cả 5 lần Marat sử dụng nhóm chữ “à genoux” [quỳ]:

  1. “[…] Comment auraient-ils l’audace de résister à l’oppression, et de renverser l’empire des hommes puissants devant lesquels ils se tiennent à genoux ?” (trang 24).
  2. “[…] quelques-uns vont même jusqu’à ordonner qu’on ne les serve et qu’on ne leur parle qu’à genoux.” (trang 41).
  3. “[…] Dans certaines fonctions publiques, c’est à genoux qu’on s’adresse aux rois, et de cette humble posture, on conclut que les sujets sont esclaves.” (trang 177).
  4. “[…] il envoya l’arrêt au parlement de Paris : mais bientôt, furieux d’apprendre que les voix se trouvaient partagées, il engagea le roi à mander le parlement, à le faire parler à genoux, à déchirer l’arrêt de partage, et à exiler trois des principaux membres de ce corps.” (trang 184).
  5. “[…] Ainsi, en écrasant ceux qui résistent, et en effrayant ceux qui voudraient résister bientôt, il ne se trouve plus personne pour défendre la patrie, et il ne reste dans l’état que de vils esclaves à genoux devant un maître impérieux.” (trang 191).
    Cả năm trích dẫn trên cho thấy câu “On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux” không có trong tác phẩm của Marat viết từ năm 1774, trước cuộc Cách mạng Pháp. TrongLes Chaînes de l’esclavage, Marat xem hành động quỳ xuống với tư cách của nô lệ không thể chống lại đàn áp của bạo quyền.

Thế còn trong hơn 700 số báo L’Ami du peuple, Marat có nói “On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux” hay không? Dự án số hóa toàn bộ những số báo L’Ami du peuple từ tháng 9, 1789 đến tháng 9, 1792 của Khoa Văn và Ngôn ngữ Đại học Chicago và Thư viện New York giúp người tham khảo và truy cứu có thể trả lời câu hỏi đó.

Số đầu tiên của báo L’Ami du peuple. 16 tháng Chín 1789. Nguồn: classiques.uqac.ca

Tài liệu số hóa lưu trữ tại Đại học Chicago cho thấy Marat đã 42 lần sử dụng “à genoux”[13] trong gần 700 số báo L’Ami du peuple nhưng không có đoạn nào trong đó cùng mạch văn với câu “On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux. Citoyens! Levez-vous droitement.” Và dĩ nhiên cũng không có nguyên văn câu đó trong những số báo của Jean-Paul Marat.

Với những tôn trọng nhất định đối với các tác phẩm chính trị của Marat, “người bạn của nhân dân”, trong thời Cách mạng Pháp, người viết bài này tin rằng Jean Paul Marat không hề nói hay viết câu, “On est grand, parce-que vous vous mettez à genoux. Citoyens! Levez-vous droitement.”

Câu hỏi tiếp theo là trong văn học cách mạng Pháp ở những năm 1789-1792, trước khi thành lập nền Cộng hòa Pháp, có câu văn nào đồng nghĩa, hay có ý tương tự với hai câu thơ “Người ta lớn bởi vì ngươi quỳ xuống / Hỡi nhân dân, hãy đứng thẳng lên!” của Tố Hữu (mượn ý) hay không?

Có!

“Les grands ne nous paraissent grands que parce que nous sommes à genoux. Levons-nous!”

Nhiều nguồn khác nhau cho tác giả của câu nói trên là Armand Elisée de Loustalot, là Louis-Marie Prudhomme, hoặc là khẩu hiệu viết trên tường trong thời Cách mạng Pháp. Cũng có nguồn khác cho rằng Pierre Victurnien Vergniaud trong một diễn văn năm 1792 đã nói, “Les grands ne sont grands que parce que nous sommes à genoux: levons-nous.” Trích dẫn nói Vergniaud là tác giả không đủ chứng từ thuyết phục.

Les Révolutions de Paris

Louis-Marie Prudhomme. Nguồn ảnh: wikipedia

Louis-Marie Prudhomme (1752-1830) là một người quản thủ thư viện, viết văn, làm báo. Từ 12 tháng Bẩy, 1789 đến 28 tháng Hai, 1794, Prudhomme là chủ nhiệm kiêm người xuất bản tờ báo Les Révolutions de Paris. Không như những tờ báo của cá nhân như L’Ami du peuple của Marat hay Histoire des Révolutions de France et de Brabant của Camille Desmoulins, Prudhomme hợp tác với những ngòi bút khác như Elisée de Loustalot, Sylvain Maréchal, Pierre Gaspard Chaumette and Fabre d’Églantine. Trong số đó Armand Elisée de Loustalot (12/08/1762 – 19/09/1790) là chủ bút thứ nhì của tờ báo – từ số 16, sau Antoine Tournon. Theo tài liệu Illustrations from Révolutions de Paris của Khoa Sử tại Đại học Darmouth, Hoa Kỳ thì ấn bản đầu tiên của tờ Les Révolutions de Paris do Antoine [hay Alexandre] Tournon (1754-1794) viết và nhờ Prudhomme in và phát hành. Tournon là chủ bút cho 15 số đầu tiên; sau đó chủ bút là Loustalot. Tuy nhiên, tất cả các bài viết trên tờ Les Révolutions de Parisđều không ghi tác giả[14].

Từ số đầu tiên, tờ Les Révolutions de Paris ghi trên trang bìa “Do sieur Prudhomme xuất bản từ ngày 12 tháng Bẩy, 1789”. Ở cuối trang bìa là hàng chữ

================================
“Les grands ne nous paroissent grands
que parce que nous sommes à genoux
……………….Levons nous………………”
================================

Và không ghi tác giả là ai.

Báo Révolutions de Paris, July 12,1789.  Nguồn: dartmouth.edu

Chữ paroissent, một dạng của chữ paraissent, là tiếng Pháp cổ. Vẫn theo tài liệu của Khoa Sử, ĐH Darmouth thì số báo đầu tiên của tờ Révolutions de Paris xuất hiện ở Paris chiều ngày 14 tháng Bẩy, 1789 sau khi ngục Bastille bị tấn công.

Đây là tài liệu đã số hóa duy nhất mà người viết tìm được gốc chính của câu văn “Les grands ne nous paroissent grands que parce que nous sommes à genoux. Levons nous” đăng từ số đầu tiên của tờ Les Révolutions de Paris và là châm ngôn biểu tượng của tờ báo trong suốt thời gian xuất bản từ 12 tháng Bẩy 1789 đến 28 tháng Hai 1794.

Tài liệu này có thể xác định được câu văn nổi tiếng từ thời Cách mạng Pháp đến nay đã xuất hiện từ giữa tháng Bảy, 1789 trên số báo Les Révolutions de Paris đầu tiên – hai tháng trước khi Marat xuất bản số đầu tiên của tờ L’Ami du Peuple. Như thế, tác giả thực của câu văn nổi tiếng này có thể là một trong hai người, Louis-Marie Prudhomme, chủ nhân nhà xuất bản, hay Alexandre/Antoine Tournon, người viết số đầu tiên và là chủ bút 15 số báo.

Trở lại với Tố Hữu và Marat trong hai câu thơ, Người ta lớn bởi vì ngươi cúi (quỳ) xuống / Hỡi nhân dân hãy đứng thẳng lên! Tại sao Tố Hữu [hay Đảng CSVN lúc đó] chọn Marat làm tác giả của ý tưởng kêu gọi nhân dân vùng lên chống chế độ bạo quyền độc tài?

Thứ nhất, Jean-Paul Marat là một tên tuổi tầm cỡ như Georges Jacques Danton, Maximilien Robespierre trong thời Cách mạng Pháp; thứ nhì, Marat, tiền thân của của những người theo Chủ nghĩa Xã hội đương đại, một người mà triết gia, nhà báo Ernest Belfort Bax (1854 – 1926) cho rằng đã bị cả bốn thế hệ sử gia tư bản nguyền rủa và cũng là người bị trù dập nhiều nhất trong lịch sử Cách mạng Pháp[15]. Hơn nữa, biệt danh “Bạn của nhân dân” [L’Ami du peuple] cùng quan điểm ủng hộ việc sử dụng bạo lực làm phương tiện đấu tranh của Marat cũng rất thu hút đối với bộ máy tuyên truyền của Đảng Cộng sản. Hà Huy Tập, Tổng Bí thư thứ ba (26 tháng 7, 1936 – 30 tháng 3, 1938) của Đảng Cộng sản Việt Nam có thể đã dùng tên hai thần tượng ghép thành một bút danh cho mình, Giodep Marat [Joseph Stalin và J.-P. Marat].

Tố Hữu [hay Đảng CSVN lúc đó] có biết đến tờ Les Révolutions de Paris, Louis-Marie Prudhomme, Antoine Tournon, hay Armand Elisée de Loustalot lại là một vấn đề khác.

Và câu văn tiếng Pháp mà tác giả Hoàng Tiến giới thiệu cách đây sáu năm, người viết bài này – dựa trên các tìm hiểu và thông tin có được – tin rằng đó chỉ là bản dịch hai câu thơ đầu bài thơ “Hãy đứng dậy” của Tố Hữu mượn ý sáng tác 74 năm về trước.

Mỉa mai thay sau gần 3/4 thế kỷ vinh danh tư tưởng của Marat, một người làm báo tự do kêu gọi nhân dân đứng dậy chống lại độc tài, bất công, bạo ngược thì nhà cầm quyền Việt Nam hôm nay kiên quyết truy lùng, đánh phá, hành hung, khủng bố, bỏ tù những người ôn hòa vận động dân chủ, đòi tự do và công bằng xã hội. Những người Việt Nam viết blog, viết Facebook ở thế kỷ 21 vận động dân chủ khác gì những Marat, những Desmoulins thời Cách mạng Pháp? Hơn 200 năm sau Cách mạng Pháp, người Việt Nam ngày nay vẫn phải còn phải đứng lên đòi quyền tự do ngôn luận, tự do tư tưởng. Tệ hơn nữa, những người đang nắm quyền lực trong tay tại Việt Nam dường như đang làm ngược lại kêu gọi của Tố Hữu; họ đang cúi đầu, quỳ gối, và không biết khi nào mới có can đảm đứng thẳng người lên, ngẩng đầu nhìn về phương Bắc.

Mặt khác, một hy vọng nhỏ của người viết là, nền “học thuật chép và dán” bừa bãi sẽ chết hẳn trong giới cầm bút Việt Nam trong cũng như ngoài nước.

Sau cùng, xin trả lại sự thật cho lịch sử văn học. Hãy ngừng tráo trở và lợi dụng lịch sử trong canh bạc chính trị.

Báo Révolutions de Paris, Năm thứ ba, 1791. Nguồn: http://books.google.com

 

Les grands ne nous paraissent grands
que parce que nous sommes à genoux.
Levons nous.
(Révolutions de Paris 1789).

Tháng 10, 2012

© DCVOnline 2012-2018

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc Thể lệ “trích đăng lại bài từ DCVOnline.net”


[1] Uyên Thao, Một gợi nhắc từ Gửi Lại Trước Khi Về Cõi — Đọc sách. DCVOnline 10/03/2006.
[2] Bùi Tín, Tâm tình với tuổi trẻ Việt nam, Tủ sách Thời sự & Thế giới, 2006
[3] Nhà văn Hoàng Tiến, Thư gửi linh mục Chân Tín và các anh chị tòa soạn báo “Tự do ngôn luận”. Trang Ánh Dương, 16-5-2006.
[4] Dương Thu Hương, Thư ngỏ gửi bạn đọc và nhà báo Huy Đức – phần cuối. DCVOnline 16/12/2010.
[5] Nhà văn Hoàng Tiến, Trước tết Mậu Tý, nghĩ về Hoàng Trường Sa. DCVOnline. 23-01-2008. Bài này cũng đăng trên Tập san Tự do Dân chủ, Số 10, 07/02/2008. Tác giả là Tổng biên tập của Tập san [phát hành 02/09/2006 đến 18/10/2010 từ số 1 đến số 21].
[6] Phan Phú Khải, nhà báo, Thư ngỏ của một công dân ngoài Đảng, Viết từ TP. HCM. BBC Tiếng Việt. Thứ Hai, 23 tháng 3, 2009.
[7] Lưu Nguyễn Đạt, thơ mandala: Người Ta Lớn. February 27, 2011. Diễn đàn Việt Thức.
[8] Trương Đức, “Tiếng Đảng đẻ”, hay nhân trường hợp của anh Chu Hảo… Mục [đối thoại], Tiền Vệ. 2012.
[9] Nặc danh, Nguồn: Nguyễn Xuân Diện, ĐƠN KHIẾU NẠI CỦA BÀ CON VĂN GIANG. Ngày 15 tháng 5 năm 2012.
[10] Wikipedia, Encyclopaedia Britannica và Kho Dữ liệu những Tên tuổi đáng ghi nhớ [The Notable Names Database]
[11] Jean-Paul Marat, l’Ami du peuple Les chaînes de l’esclavage, Lời nói đầu. Paris, nhà in Marat, đường Cordeliers, L’an 1er de la République.
[12] Danh ngôn của Marat ở trang Dico citations.
[13] Trong L’Ami du peuple, Marat dùng “à genoux” lần đầu tiên ở Số 98, ngày 15/01/1790, và lần thứ 42 trong Số 659 ngày 28/05/1792.
[14] Illustrations from Révolutions de Paris, Khoa Sử, ĐH Darmouth, Hanover, NH 03755 USA.
[15] Robert Arch, EB Bax, Thinker and Pioneer, (1927) Hyndman Literary Committee, Hyndman Club and Institute, 54 Colebroke Row, N1, [24 p.]

Tham khảo

– Jacques Guilhaumou, Antoine Tournon, un journaliste patriote à l’épreuve des principes, Annales historiques de la Révolution française [En ligne], 351 | janvier-mars 2008, mis en ligne le 01 avril 2011, consulté le 30 septembre 2012. URL: http://ahrf.revues.org/11343. Truy cập ngày 30/09/2012.
– Jean-Paul Marat, Les chaînes de l’esclavage (1774). Reproduction de l’édition que l’auteur fit paraître en 1792 à Paris (dite édition de l’An I). Paris: Union générale d’Éditions, 1972. Collection 10-18, no 689, 312 pages. Édition complétée le 7 mars 2003 à Chicoutimi, Québec. Édition revue et corrigée le 1er avril 2009. Jean-Marie Tremblay số hóa.
– Jean-Paul Marat, L’Ami du peuple. The Project for American and French Research on the Treasury of the French Language (ARTFL). University of Chicago & New York Public Library.

]]>
http://dcvonline.net/2018/11/17/nguoi-ta-lon-boi-vi-nguoi-quy-xuong/feed/ 0
“Hùng hài tử”: Những đứa con một làm người lớn phát điên http://dcvonline.net/2018/11/16/hung-hai-tu-nhung-dua-con-mot-lam-nguoi-lon-phat-dien/ http://dcvonline.net/2018/11/16/hung-hai-tu-nhung-dua-con-mot-lam-nguoi-lon-phat-dien/#respond Fri, 16 Nov 2018 04:00:02 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1633776 ]]> DCVOnline (Tin observers.france24.com)

Chính sách một con của Trung Quốc từ 1979 đến cuối năm 2015 khiến những mẩu tin liên quan đến trẻ em có thể thu hút sự quan tâm của số đông quần chúng.


Trẻ con và người lớn trên xe buýt ở Suining, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc.

Vào ngày 27 tháng 4, 2018 một máy hình quan sát (CCTV camera) trên một chiếc xe buýt ở thị trấn Suining, tỉnh Tứ Xuyên, đã thu hình ảnh một người đàn ông đánh một cậu bé vì đứa trẻ quấy rầy ông ta. Đoạn video đã lan truyền nhanh chóng và gây ra phản ứng mạnh trên các mạng truyền thông xã hội và thậm chí đã trở tin trang nhất trên báo chí Trung Quốc. Ở Trung Quốc, hiện tượng “thằng nhóc” đã gây ra nhiều cuộc tranh luận.

Theo một tờ báo Trung Quốc, hôm 27 tháng 4, cậu bé 7 tuổi một mình trên xe buýt. Cậu bé giả vờ đá một nam hành khách nhiều lần. Phản ứng của người thanh niên, 21 tuổi, thật tàn nhẫn. Anh ta nhắc bổng cậu bé lên,  ném xuống sfn xe và đạp lên đầu đứa nhỏ nhiều lần. Đứa trẻ bất tỉnh, rổi tỉnh lại được vài giây, cố đứng lên nhưng lại ngất đi một lần nữa. May thay, theo tin của báo chí Trung Quốc, cậu bé không bị thương, ngoài một vài vết bầm tím trên mặt. Người thanh niên đã bị kết án hai tuần tù giam.

Một số người Weibo, tương đương với Twitter, chỉ trích thái độ của người hành khách xe buýt, nhưng rất nhiều người khác tập trung vào hành vi của cậu bé, và nhanh chóng đặt biệt danh cho cậu bé là “thằng nhóc”.

“Đúng quá” – một ảnh chụp màn hình của một trong những nhận xét của người dùng Weibo được nhiều lượt thích nhất.

Một số ý kiến nói về cách đứa trẻ được dạy dỗ ra sao – gây ra những cuộc tranh luận lớn.

Một người dùng Weibo nói

“Nếu bạn không dậy cho con bạn nên người thì xã hội sẽ làm điều đó cho bạn.”

Người lớn phải bực mình

Một tuần trước đó, một đoạn video khác cho thấy một phụ nữ mang thai cố tình ngáng chân một đứa trẻ đang quậy phá trong nhà hàng cũng gây ra tranh cãi um xùm. Một số bình luận chỉ trích cha mẹ của đứa trẻ, không xin lỗi sau khi chú nhỏ chạy tông ra cửa, bất cẩn làm đổ mấy tấm bình phong bằng nhựa treo ở cửa, tông vào mặt người phụ nữ mang thai khiến bà làm đổ thức ăn vào người. Các nhận xét khác tập trung vào phản ứng hung hăng của người phụ nữ, và thậm chí còn đặt câu hỏi liệu bà ấy có khả năng dậy dỗ một đứa trẻ hay không.

Những câu chuyện tương tự đã là tin tức hàng đầu trong quá khứ, giống như một đoạn video của một đứa trẻ đi tiểu trong thang máy làm cho nó hỏng; hình ảnh của một “thằng nhóc” phá hủy một tác phẩm điêu khắc Lego trong một cuộc triển lãm ở Bắc Kinh; hoặc thậm chí là một tuyên bố của cảnh sát ở một thị trấn ở phía đông bắc Trung Quốc, cho biết một đám cháy rừng một “thằng nhóc” khi hắn chơi với lửa.

Thuật ngữ “thằng nhóc” đã trở thành một hashtag trên Weibo. Kể từ cuối tháng Tư, người dùng Weibo đã tạo ra một loạt các thảo luận xung quanh cụm từ “熊 孩子” (hùng hài tử), có thể được dịch theo nghĩa đen là “thằng gấu”. Những video này là thành phần của những tranh luận đang diễn ra xung quanh cách nuôi dạy trẻ em ở Trung Quốc, vào thời điểm mà tình hình kinh tế của mọi người và các yếu tố xã hội đã thay đổi đáng kể, như phóng viên chúng tôi giải thích.

“Cha (của những thằng nhóc) coi việc đó không nghiêm trọng.”

Sam, một phóng viên bổn báo ở Bắc Kinh, đã bị ảnh hưởng trực tiếp vì hành vi thô bạo của trẻ em:

Gần đây, một đứa trẻ quyết định vui chơi bằng cách vạch xe của tôi — nhiều lần. Khi tìm được cha của đứa trẻ đã làm điều đó, ông ta cho rằng việc đó không nghiêm trọng và nhắc tôi rằng đứa trẻ còn rất nhơ, như một cách bào chữa. Một tháng sau, điều tương tự cũng xảy ra cho một trong những người hàng xóm của tôi. Chúng tôi gọi cảnh sát, và viên cảnh sát cũng coi đó không phải là một vấn đề lớn. Sự thật là không có luật nghiêm ngặt nào có thể áp đặt kỷ luật đối với các loại trẻ em này.

Hai thế hệ chỉ có con một

Nếu “những thằng nhóc’ không phải là hiện tượng duy nhất của Trung Quốc, thì mức độ của nó có lẽ có thể liên quan đến những thay đổi văn hóa Trung Quốc trong những thế hệ gần đây. Giữa năm 1979 và 2015, chính phủ áp đặt chính sách một con, một biện pháp cấp tiến có nghĩa là các cặp vợ chồng sống ở khu vực thành thị chỉ được phép có một đứa con, và các cặp vợ chồng ở khu vực nông thôn bị giới hạn chỉ có thể có hai con — nhưng chỉ khi đứa con đầu tiên là con gái. Mục tiêu của chính sách này nhằm làm chậm độ tăng nhanh của dân số. Ngày nay, trong nhiều gia đình, cha mẹ (chính là những người con một của thế hệ trước) dành tất cả sự chú ý của họ cho đứa con duy nhất của họ. Theo một nghiên cứu của Úc, điều này có thể đã tạo ra những hiện tượng gọi là “Hiệu ứng tiểu Hoàng đế” — nơi mà có những đúa con một lớn lên hư hỏng và được che chở bảo vệ quá mức.

“Chính sách một con không phải là nguyên nhân duy nhất của vấn đề”

Yu, một người từ Tứ Xuyên, đã sống ở Pháp gần hai năm. Bà ấy tiếp tục theo dõi vấn đề này của trẻ em ở quê cũ của mình qua các phương tiện truyền thông xã hội của Trung Quốc.

Có một mối liên hệ rất rõ ràng giữa những đứa trẻ hư hỏng, thô lỗ và chính sách một con. Khi cha mẹ không có lựa chọn nào khác ngoài việc có một đứa con duy nhất, họ có xu hướng đặt tất cả sự chú ý và hy vọng vào đứa con một của họ.

Tuy nhiên, chính sách một con không thể được xem là nguyên nhân duy nhất của vấn đề. Hầu hết trẻ em ở Trung Quốc đều là con một và tấ cả chúng không phải là những đứa trẻ thô lỗ; đa số là những đứa trẻ bình thường. Tất cả phụ thuộc vào cha mẹ và cách họ nuôi dạy con trẻ. Trong 40 năm qua, xã hội Trung Quốc và nền kinh tế đã thay đổi rất nhiều. Có rất nhiều bậc cha mẹ bản thân họ đã có một tuổi thơ khó nhọc và họ người hy vọng rằng con cái của họ sẽ có một tuổi thơ hạnh phúc hơn. Nhưng nhiều người trong số họ đánh đồng điều này với việc có thêm tài sản vật chất. Các giá trị của Nho giáo, coi trọng sự kính nể người lớn tuổi, không còn quan trọng như trước đây.

Tôi nghĩ hiện tượng này không nhất thiết phải tồi tệ hơn trước. Video trên internet đã giúp làm cho người ta thấy vấn đề rõ ràng hơn, đó là một điều tốt. Ở Trung Quốc, chúng tôi có một phuong ngôn cũ nói rằng xem cách một đứa trẻ ba tuổi cư xử, chúng ta có thể biết chúng sẽ trở thành loại người lớn nào.

Một vấn đề khác, hệ quả của chính sách một con ở Trung Quốc, là đề tài của một cuộc điều tra khác của France24.com: Đàn ông Trung Quốc không tìm được vợ vì sự bất quân bình nam nữ trong dân số Trung Quốc hiện nay.


Hàng triệu đàn ông Trung Quốc độc thân tuyệt vọng đi tìm vợ

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc Thể lệ “trích đăng lại bài từ DCVOnline.net”


Nguồn: China’s ‘little brats’: Only children driving adults crazy| http://observers.france24.com| May 11, 2018.

]]>
http://dcvonline.net/2018/11/16/hung-hai-tu-nhung-dua-con-mot-lam-nguoi-lon-phat-dien/feed/ 0
ZTE tiếp tay Venezuela kiểm soát người dân theo kiểu Trung Quốc http://dcvonline.net/2018/11/15/zte-tiep-tay-venezuela-kiem-soat-nguoi-dan-theo-kieu-trung-quoc/ http://dcvonline.net/2018/11/15/zte-tiep-tay-venezuela-kiem-soat-nguoi-dan-theo-kieu-trung-quoc/#respond Thu, 15 Nov 2018 04:00:42 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1631694 ]]> Angus Berwick | DCVOnline

Công ty viễn thông khổng lồ của Trung Quốc ZTE đang giúp Venezuela dựng một hệ thống theo dõi hoạt động của người dân bằng thẻ căn cước. “Thẻ Tổ quốc” đã được chính phủ ở đây sử dụng để theo dõi người dân bỏ phiếu, khiến nhiều người ở Venezuela và những nơi khác lo ngại.

Nguồn: Reuters.

Vào tháng Tư năm 2008, cựu Tổng thống Venezuela Hugo Chávez phái một số cán bộ công chức Bộ Tư pháp đến thăm đối tác tại trung tâm kỹ thuật của Trung Quốc ở Thâm Quyến. Theo một thành viên của phái đoàn Venezuela, nhiệm vụ của họ là tìm hiểu chương trình thẻ căn cước quốc gia của Trung Quốc đang thực hiện.

Chávez, mười năm sau đứng đầu cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, muốn làm thẻ căn cước cho hàng triệu người Venezuela chưa có giấy tờ căn bản cần thiết cho những việc như bỏ phiếu hoặc mở trương mục ở ngân hàng. Tuy nhiên, khi đến Thâm Quyến, giới chức Venezuela nhận ra rằng một thẻ căn cước loại đó có thể còn có nhiều công dụng khác hơn là chỉ xác định nhân thân.

Tại trụ sở của tập đoàn viễn thông Trung Quốc ZTE Corp, họ đã học được cách Trung Quốc, sử dụng thẻ căn cước thông minh, đã dựng được một hệ thống giúp Bắc Kinh theo dõi những hoạt động xã hội, chính trị và kinh tế của người dân. Sử dụng cơ sở dữ liệu khổng lồ để lưu trữ thông tin đã thu thập khi người dân dùng thẻ căn cước, chính phủ có thể theo dõi mọi thứ từ tài chính cá nhân của người dân đến lịch sử y tế và hoạt động đầu phiếu của họ.

Cố vấn kỹ thuật Anthony Daquin, thành viên của phái đoàn Venezuela nói, “Những gì chúng tôi thấy ở Trung Quốc đã thay đổi mọi thứ.”

Ông ấy nói, sự ngạc nhiên ban đầu dần trở thành mối lo ngại rằng một hệ thống như vậy có thể dẫn đến việc chính phủ Venezuela xâm phạm đến quyền riêng tư của công dân. “Họ đang tìm cách kiểm soát công dân.”

Daquin nói với Reuters, năm sau, khi ông nêu lên những quan ngại với nhà chức trách Venezuela, ông đã bị những nhân viên tình báo bắt giữ, đánh đập và tống tiền. Họ đã đánh ông gẫy vài cái răng bằng súng lục và cáo buộc ông có hành động phản quốc, khiến ông đã phải chạy trốn khỏi Venezuela. Người phát ngôn của chính phủ không có bình luận gì về câu chuyện của Daquin.

Dự án thẻ căn cước của Chávez đổ vỡ. Nhưng 10 năm sau chuyến đi Thâm Quyến, Venezuela đang tung ra một thẻ căn cuóc thông minh mới tên là “carnet de la patria” hoặc “thẻ tổ quốc”. Thẻ căn cước mới này có thể truyền dữ liệu của công dân đến những máy chủ. Thẻ căn cước mới này ngày càng được chính phủ dùng trong những chương rình trợ cấp lương thực, y tế và các chương trình xã hội khác mà hầu hết người dân Venezuela phải dựa vào để sinh tồn.

Và lần đầu tiên, vai trò của ZTE trong dự án thẻ tổ quốc được công bố chi tiết ở đây, là trung tâm của chương trình này.

Là một phần của chương trình trị giá 70 triệu đô-la, năm ngoái, Venezuela đã thuê ZTE để xây dựng một cơ sở dữ liệu cho thẻ tổ quốc và tạo ra một hệ thống trả tiền di động dùng cho tổ quốc, theo các hợp đồng đã được Reuters ngiên cứu. Bốn nhân viên và cựu nhân viên của Cantv cho hay, một nhóm nhân viên ZTE hiện đang được cài đặt vào vào một đơn vị đặc biệt trong Cantv, công ty viễn thông nhà nước Venezuela quản lý cơ sở dữ liệu.

Thẻ tổ quốc đang làm cho một số công dân và những nhóm bảo vệ nhân quyền lo ngại vì họ tin rằng nó là công cụ cho người kế nhiệm Chávez, Tổng thống Nicolás Maduro, theo dõi kiểm soát dân chúng và phân bổ tài nguyên khan hiếm cho những người trung thành với ông.

Héctor Navarro, một trong những người sáng lập Đảng Xã hội đang cầm quyền và cũng là cựu bộ trưởng dưới thời Chávez, nói về chương trình tổ quốc: “Đó là một cuộc đe dọa. Người Venezuela có thẻ tổ quốc hiện nay có nhiều quyền hơn những người không có thẻ này.”

Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại, Su Qingfeng, người đứng đầu đơn vị ZTE ở Venezuela, xác nhận ZTE đã bán các máy chủ cho Caracas trữ cơ sở dữ liệu, và đang phát triển ứng dụng trả tiền di động. Qingfeng nói ZTE không vi phạm luật pháp của rung Quốc hoặc luật pháp địa phương và không có vai trò gì trong cách Venezuela thu thập hoặc sử dụng dữ liệu của chủ thẻ. Su Qingfeng, nói,

“Chúng tôi không ủng hộ chính phủ. Chúng tôi chỉ đang phát triển thị trường của ZTE.”

Một cuộc khủng hoảng kinh tế ở Venezuela đang gây ra tình trạng lạm phát, thiếu lương thực và thuốc men, và một cuộc di cư ngày càng tăng của những người dân tuyệt vọng. Maduro đã bị chính quyền Hoa Kỳ trừng phạt và bị những chính phủ từ Pháp đến Canada chỉ trích là ngày càng trở nên độc đoán.

Về mặt này, giới phê bình nói, Maduro có một đồng minh. Họ lý luận, thẻ tổ quốc minh họa cách Trung Quốc, bằng những các công ty liên hệ chặt chẽ với nhà nước như ZTE, xuất khẩu kiến thức kỹ thuật để có thể giúp các chính phủ cùng chí hướng theo dõi, khen thưởng và trừng phạt công dân của quốc gia đó.

“KIỂM SOÁT CÔNG DÂN”: Anthony Daquin, từng là một cố vấn an ninh thông tin hàng đầu cho Bộ Tư pháp, cho biết các nhân viên tình báo đã hành hung và trục xuất ông sau khi ông lên tiếng về những lo ngại về sự xâm phạm quyền riêng tư. Reuters/Yuri Gripas

Cơ sở dữ liệu, theo nhân viên của hệ thống thẻ căn cước và ảnh chụp màn hình dữ liệu người dùng mà Reuters đã xem, lưu trữ chi tiết như ngày sinh, thông tin về gia đình, việc làm và thu nhập, tài sản, lịch sử sực khỏe, phúc lợi dã nhận của chính phủ, hoạt động trên mạng xã hội, đảng viên chính đảng và liệu một người dân đã đã bỏ phiếu hay không.

Cho đến nay, sự tiết lộ của chính phủ về sự tham gia của ZTE trong dự án thẻ tổ quốc giới hạn trong một một thông cáo báo chí tháng 2 năm 2017 cho rằng công ty này đã giúp củng cố cơ sở dữ liệu liên hệ.

Chính phủ Venezuela không trả lời các yêu cầu bình luận cho bài viết này. Nadia Pérez, phát ngôn viên của Cantv, công ty viễn thông nhà nước, từ chối bình luận, và Manuel Fernández, chủ tịch công ty, đã không trả lời email hoặc tin nhắn từ Reuters. Bộ Tư pháp của Trung Quốc và tòa đại sứ TQ ở Caracas không trả lời các yêu cầu bình luận. Mặc dù ZTE là một công ty có trên sàn chứng khoán nó là một công ty thuộc nhà nước Trung Quốc và chính phủ vừa là cổ đông lớn nhất và là một khách hàng chính.

ZTE đã quậy ở Washington trước khi giao dịch với các chính phủ độc tài. Công ty này trong năm nay đã trả 1 tỷ USD để giải quyết những vi phạm với Bộ Thương mại Hoa Kỳ, một trong các hình phạt đối với ZTE sau khi nó chuyển thiết bị viễn thông đến Iran và Bắc Triều Tiên, vi phạm luật trừng phạt và luật xuất khẩu của Hoa Kỳ. Bộ thương mại đã hành động vì một bản tin của Reuteurs năm 2012 cho biết ZTE đã bán cho Iran một hệ thống theo dõi, có cả những phụ kiện của Hoa Kỳ, để theo dõi lén những hoạt động thông tin công dân của những quốc gia đó.

Các chuyên gia pháp lý tại Hoa Kỳ cho biết không rõ liệu ZTE và các công ty cung cấp hệ thống thẻ tổ quốc có vi phạm các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với giới lãnh đạo Venezuela hay không khi ZTE cung cấp các công cụ mà phe đối lập tin rằng đã củng cố quyền lực của chính phủ để áp đảo công dân của. Theo một tuyên bố của Bộ Tài chính Hoa Kỳ, Fernández, chủ tịch của Cantv, là một trong những mục tiêu của những lệnh trừng phạt này vì công ty viễn thông Cantv kiểm duyệt internet ở Venezuela. Tuy nhiên, các lệnh cấm này phần lớn nhằm để ngăn chặn việc kinh doanh với Maduro và các viên chức hàng đầu khác của Venezuela, chứ không nhằm vào thương mại thường xuyên ở Venezuela.

[Đã có nhân vật nào ở Việt Nam nằm trong danh sách bị Bộ Tài chính Hoa Kỳ trừng phạt hay không trong khi người dùng Internet ở Việt Nam vẫn bị theo dõi và kiểm duyệt — DCVOnline]

Tuy nhiên, giới lập pháp Hoa Kỳ và những người chỉ trích chế độ Maduro vẫn lo ngại về vai trò của ZTE tại Venezuela. Trong một email, thượng nghị sĩ Mỹ Marco Rubio nói với Reuters,

“Trung Quốc đang xuất khẩu chế độ độc tài của họ. Sự lệ thuộc ngày càng tăng của chế độ Maduro vào ZTE ở Venezuela chỉ là ví dụ mới nhất về mối đe dọa mà các công ty quốc doanh của Trung Quốc đối với những lợi ích an ninh quốc gia của Hoa Kỳ.”

VIỆN TRỢ KỸ THUẬT: Cantv, công ty viễn thông của Venezuela, dựa vào kỹ thuật của ZTE cho các dự án như cơ sở dữ liệu dùng cho thẻ tổ quốc. Reuters/Carlos Eduardo Ramirez

Reuters đã xem xét các hợp đồng bảo mật và các tài liệu nội bộ của chính phủ Venezuela liên quan đến dự án thẻ tổ quốc để hiểu cách hoạt động của nó. Phóng viên cũng phỏng vấn hàng chục nhân viên và cựu nhân viên của ZTE, chính phủ Venezuela và của Cantv (Compañía Anónima Nacional Teléfonos de Venezuela). Họ đã xác nhận chi tiết của dự án và sơ lược câu chuyện Daquin kể lại nguồn gốc của dự án này.

“MỘT ÂM MƯU ĐỂ KIỂM SOÁT TÔI”

Trong năm qua Maduro đã kêu gọi công dân Venezuela ghi danh làm thẻ căn cước mới, vì nó cần thiết để “xây dựng một Venezuela mới”. Venezuela đã có tới 18 triệu người, hơn một nửa dân số, đã có thẻ căn cước loai này.

Cuối tháng 12 năm ngoái, Maduro nói trên truyền hình nhà nước, “Từ nay, chúng ta sẽ làm tất cả mọi thứ bằng thẻ này.”

Để khuyến khích việc sử dụng thẻ căn cước mới, chính phủ đã trao các giải thưởng tiền mặt cho những chủ thẻ để thực hiện các nhiệm vụ công dân, như vận động cử tri. Nó cũng đã trả tiền một lần, chẳng hạn như tặng thưởng khoảng 2 đô la cho những bà mẹ đã ghi danh trong Ngày của Mẹ. Số tiền này, hồi cuối tháng năm, đã gần bằng một mức lương tối thiểu hàng tháng – với tốc độ hiện tại của lạm phát – đủ để mua một hộp trứng,.

Maduro cũng đang thực hiện các bước khác để buộc dân chúng sử dụng thẻ tổ quốc. Chính phủ hiện nay nói rằng người Venezuela cần có nó để nhận các phúc lợi công gồm thuốc men, lương hưu, giỏ thực phẩm và nhiên liệu được trợ giá. Hồi tháng Tám, những người đã nghỉ hưu phản đối bên ngoài những văn phòng an sinh xã hội và phàn nàn cho rằng luật về thẻ tổ quốc đã làm cho việc lãnh lương hưu thêm khó khăn.

Benito Urrea, một bệnh nhân tiểu đường 76 tuổi, nói với Reuters rằng gần đây một bác sĩ chính phủ đã từ chối không cho ông một toa thuốc insulin và gọi ông là “cánh hữu” bởi vì ông ta chưa ghi danh làm thẻ. Giống như một số công dân Venezuela khác, đặc biệt là những người phản đối chính quyền Maduro, Urrea nghi ngờ thẻ căn cước mới. Ông nói trong căn nhà của mình ở Caracas, “Đó là một âm mưu để kiểm soát tôi thông qua nhu cầu của tôi.”

Reuters không thể liên lạc với bác sĩ khong biên toa cho Benito Urrea.

KHÔNG THAM GIA CHƯƠNG TRÌNH: Benito Urrea, 76 tuổi, nói rằng một bác sĩ của chính phủ đã từ chối không biên toa insulin vì ông chưa ghi danh vào chương trình thẻ tổ quốc. Reuters/Marco Bello

Chính phủ Venezuela dùng những máy chủ mua của ZTE, đang tạo ra một cơ sở dữ liệu gây lo ngại trong dân chúng vì họ sợ bị xếp hạng là những người ủng hộ hay không ủng hộ chính quyền. Khi dùng thẻ tổ quốc cho những dịch vụ y tế, máy chủ sẽ thu thập và lưu trữ nột số thông tin của chủ thẻ. Một số thông tin khác cũng được máy chủ lưu trữ khi công dân ghi danh. Chủ thẻ căn cước và các nhóm nhân quyền địa phương nói với Reuters rằng nhân viên hành chánh đặt câu hỏi với người dân về thu nhập, hoạt động chính trị và sinh hoạt trên mạng xã hội trước khi phát thẻ căn cước mới.

Theo hơn một chục công nhân viên chính phủ thì riêng giới công chức như họ đang bị áp lực đặc biệt để phải ghi danh làm thẻ mới. Họ nói khi dùng thẻ căn cước trong cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 5 năm ngoái, nhân viên tại một số văn phòng chính phủ đã được ban giám đốc ra lệnh phải gới hình ảnh của chính họ tại các phòng đầu biếu lại cho thượng cấp. Một tài liệu của Bộ Tư pháp mà Reuters đã xem được cho thấy một danh sách những công chức chính phủ không đi bỏ phiếu.

Theo một báo cáo của Bộ Tư pháp năm 2007, sau khi Chávez trở thành tổng thống vào năm 1999, ông đã cho những người Venezuela “vô hình” được nhận dịch vụ xã hội căn bản. Trong những năm tiếp theo, nhiều công dân đã nhận được thẻ căn cước, nhưng các loại thẻ này mỏng manh dễ gẫy và dễ bị giả mạo,.

Bản báo cáo mà Reuters đã xem được cho thấy Bộ Tư pháp đã đề nghị một loại thẻ căn cước mới có hỗ trợ vi mạch, khó bị giả mạo hơn. Tuy nhiên sau đó chính phủ đã không thực hiện đề nghị này.

Tháng 12 đó, sau gần một chục năm nổi tiếng, lần đầu tiên Chávez đã thất bại, thua cuộc trong một cuộc trưng cầu dân ý để loại bỏ nhiệm kỳ Tổng thống. Giá dầu giảm mạnh ngay sau đó, làm nền kinh tế suy sụp.

THẺ THÔNG MINH: Reuters đã bỏ ra nhiều tháng điều tra sự phát triển hệ thống thẻ tổ quốc của Venezuela. Tổng thống Nicolás Maduro, người thường thúc giục công dân đăng ký thẻ, công khai cảm ơn Trung Quốc vì đã giúp đỡ và cho biết là thẻ căn cước mới này là vật cần phải có cho “mọi thứ”.

Chávez đã làm việc để thỏa mãn tầng lớp lao động của mình, kể cả những đám đông vẫn thiếu giấy tờ nhận dạng. Ông đã gửi Daquin, cố vấn an ninh thông tin hàng đầu tại Bộ Tư pháp, sang Trung Quốc.

Kỹ thuật mà Daquin và các đồng nghiệp đã học được ở Thâm Quyến là nền móng cho những gì sẽ trở thành hệ thống tín dụng xã hội của Trung Quốc. Một phần của hệ thống vẫn đang phát triển dùng thẻ thông minh do ZTE sáng chế có thể xếp hạng công dân dựa trên hành vi của họ kể cả về mặt tài chính và hoạt động chính trị của mỗi người. Công dân được xếp hạng tốt sẽ được giảm giá khi mua dịch vụ hoặc khi vay nợ. Công dâm xấu sẽ bị cấm dùng phương tiện chuyên chở công cộng hay con cái không được nhận vào các trường hàng đầu.

Giám đốc điều hành ZTE cho thấy thẻ thông minh của Venezuela dùng tần số vô tuyến nhận dạng hoặc RFID, một kỹ thuật cho phép theo dõi bằng sóng vô tuyến để biết được vị trí và dữ liệu. Các thẻ khác dùng kỹ thuật Phản ứng Nhanh, hoặc mã QR, mã vạch ma trận ngày nay thường được sử dụng để lưu trữ và xử lý thông tin.

Sau chuyến đi, Venezuela quay sang Cuba, đồng minh thân cận nhất của họ, và yêu cầu giúp đỡ tạo ra phiên bản thẻ RFID cho nước của họ. Daquin nói, “Mục tiêu mới là Big Data”

Vào tháng 6 năm 2008, Venezuela đã đồng ý trả một công ty của chính phủ Cuba 172 triệu đô la để làm sáu triệu thẻ, theo một bản sao của hợp đồng giữ hai nước. Giới chức chính phủ Cuba không trả lời các câu hỏi về thỏa thuận này.

Đến năm 2009, Daquin thấy không thoải mái về khả năng xâm phạm quyền riêng tư của công dân khi họ dùng thẻ căn cuóc.

Ông bày tỏ lo ngại này với những người có quyền chức kể cả Vladimir Padrino, lục đó là một vị tướng và hiện là Bộ trưởng Quốc phòng của Venezuela. Bộ Quốc phòng đã không trả lời các cuộc gọi điện thoại, email hoặc thư do Reuters gời ra để yêu cầu bình luận.

Daquin nói với Reuters, sáng ngày 12 tháng 11, 2008, sáu sĩ quan vũ trang trong đồng phục của cơ quan tình báo quốc gia Venezuela đang đứng đợi ông tại tiệm bánh ở khu vực Caracas của mình.

18 triệu: chính phủ nói hơn một nửa trong số khoảng 31 triệu dân của Venezuela đã có thẻ tổ quốc,

Họ cho Daquin xem ảnh của con gái ông và buộc ông lái xe về hướng thị trấn Guatire ở phía đông. Trên một con đường vắng, Daquin nói, họ đánh ông bằng súng lục, ấn nòng súng lục vào miệng và đánh ông gẫy mất nhiều răng. Một người hỏi

“Tại sao đồng chí phản bội cuộc cách mạng?”

Daquin nói họ đòi 100.000 đô la mới trả tự do cho ông.

Daquin, người nói rằng ông tiết kiệm trong nhiều năm để mua tài sản, đã phải về nhà, rút tiền từ két an toàn và giao cho sáu sĩ quan tình báo. Tối hôm đó, ông đã mua vé máy bay cho chính mình, cho vợ và ba đứa con của họ sang Hoa Kỳ và đã sống, làm việc ở đây như một người tư vấn bảo mật thông tin.

Guy, em của Daquin, cũng sống ở Hoa Kỳ, đã xác nhận lời kể của Daquin. Những tài liệu mà Reuters xem được chứng thực vai trò của Daquin tại Bộ Tư pháp Venezuela, và những người quen thuộc với công việc của Daquin đã xác nhận sự tham gia của ông trong dự án thẻ căn cước.

Theo một cựu cố vấn khác, sau khi Daquin bỏ chạy, hợp đồng của Venezuela với Cuba không đi đến đâu.

Chávez qua đời vào tháng 3 năm 2013. Maduro, người thừa kế của ông là ứng viên Đảng Xã hội, được bầu làm tổng thống vào tháng sau đó. Sự sụp đổ kỹ nghệ dầu khí kéo dài đẩy Venezuela vào suy thoái.

“CHÚNG TÔI SẼ TÌM RA”

Với sự đói khát ngày càng tăng, trong năm 2016 chính phủ đã đưa ra một chương trình phân phối các gói thực phẩm trợ cấp. Theo các tài liệu Reuters xem được, chính phủ đã thuê hãng Soltein SA de CV, một công ty có trụ sở tại Mexico, để thiết kế một nền tảng trực tuyến theo dõi cuộc phân phối thực phẩm. Đây là phương tiện khởi đầu của cơ sở dữ liệu hiện được sử dụng cho hệ thống thẻ tổ quốc.

Theo hồ sơ LinkedIn, Những Giám đốc của Soltein đa số là cựu nhân viên chính phủ Cuba. Một người trả lời điện thoại của công ty phủ nhận Soltein đã làm việc cho hệ thống thẻ tổ quốc. Một phụ nữ làm việc tại địa chỉ đăng ký của công ty ở thành phố Cancún nói với Reuters rằng bà chưa bao giờ nghe nói đến Soltein.

Hệ thống thẻ căn cước có hiệu quả. Theo một nghiên cứu do Andres Bello Catholic University và hai trường đại học khác công bố hồi tháng Hai, gần 90 phần trăm dân cư của Venezuela bây giờ đã nhận được các gói thực phẩm.

Theo những người tham gia dự án, nat đã hài lòng hơn với khả năng theo dõi phúc lợi được phân phối, chính phủ muốn biết thêm thông tin về người nhận. Vì vậy, chính phủ Venezuela đã quay trở lại với ZTE.

THỊ TRƯỜNG ĐANG LỚN: Ngoài thẻ tổ quốc, ZTE đang giúp Venezuela làm theo dõi bằng video và các dự án khác. Reuters/Marco Bello

Công ty Trung Quốc, hiện đã ở Venezuela trong khoảng mười năm qua, có hơn 100 nhân viên làm việc tại hai tầng của một tòa nhà chọc trời ở Caracas. Đầu tiên nó làm việc với Cantv, công ty viễn thông, để truyền hình trực tuyến.

Giống như nhiều doanh nghiệp nhà nước ở Venezuela, Cantv đã đói đầu tư. Những người quen thuộc với cả hai công ty cho biết, ZTE đã trở thành một đối tác chính, tham gia vào nhiều dự án mà đã có thể thuộc về Cantv. Theo thông cáo báo chí năm 2015, ZTE đang giúp chính phủ Venezuela xây dựng sáu trung tâm ứng phó khẩn cấp theo dõi các thành phố lớn của Venezuela. Theo các nhân viên cũ cũng như mới, năm 2016, ZTE bắt đầu tập trung vào dự án giám sát bằng video cho chính phủ trên toàn quốc.

Trong nỗ lực cuối cùng đẻ phổ biến thẻ tổ quốc, chính phủ Venezuela không còn dùng kỹ thuật RFID nữa. Theo những người quen thuộc với dự án lực này, kỹ thuật theo dõi vị trí quá tốn kém. Thay vào đó, Venezuela yêu cầu ZTE giúp dùng mã QR, hình vuông màu đen và trắng mà người dùng điện thoại thông minh có thể quét để được đưa đến các trang web. ZTE đã hoàn thành dự án với chi phí ít hơn 3 đô la cho mỗi trương mục và từ đó chính phủ đã cho in thẻ, nối kết chúng với cơ sở dữ liệu Soltein.

Trong một cuộc điện thoại với Reuters vào tháng Chín, Su, người đứng đầu doanh nghiệp ZTE ở Venezuela, đã xác nhận có thỏa thuận dự án thẻ thông minh của công ty này với Cantv. Ông từ chối trả lời các câu hỏi tiếp theo.

Maduro giới thiệu thẻ căn cước mới vào tháng 12 năm 2016. Trong một bài phát biểu trên truyền hình, ông cầm môt thẻ căn cước, cảm ơn Trung Quốc đã hỗ trợ vô số và nói “tất cả mọi người phải có một thẻ thế này.”

Hệ thống căn cước vẫn hoạt động trên nền tảng Soltein, chưa di chuyển vào máy chủ của ZTE. Thảm họa xảy ra. Vào tháng 5 năm 2017, tin tặc đã đột nhập vào cơ sở dữ liệu của hệ thống thẻ tổ quốc.

Cuộc tấn công do nhóm hoạt động chống Maduro nặc danh gọi là TeamHDP thực hiện. Lãnh đạo của nhóm, ký hiệu twitter @YoSoyJustincito, cho biết cuộc tấn công vào cơ sở dữ liệu của hệ thống thẻ tổ quốc “cực kỳ đơn giản” và TeamHDP tấn công với mục đích để phơi bầy bí mật của Maduro.

Hacker, người đã nói chuyện với Reuters bằng tin nhắn, từ chối được xác định nhân thân và nói rằng ông không còn ở Venezuela. Một nhân viên quản lý của Cantv, người sau này giúp di chuyển cơ sở dữ liệu đến các máy chủ ZTE, đã xác nhận chi tiết về cuộc tấn công của TeamHDP.

Trong cuộc tấn công, TeamHDP đã chụp lại màn hình dữ liệu người dùng và xóa các trương mục của các quan chức chính phủ, cả trương mục của Maduro. Tổng thống Venezuela sau đó xuất hiện trên truyền hình dùng thẻ của chính mình và nhận được một thông báo lỗi: “Người này không hiện hữu.”

Ảnh chụp màn hình của thông tin của những trương mục của nhiều thẻ căn cước khác nhau, do TeamHDP cho Reuters xem gồm có số điện thoại, email, địa chỉ nhà riêng, những hoạt động của Đảng Xã hội đã tham gia và cho biết người chủ thẻ có nuôi chó hay mèo hay không. Những người quen thuộc với cơ sở dữ liệu cho biết các ảnh chụp màn hình là thực.

Ngay sau khi cơ sở dữ liệu của hệ thống thẻ tổ quốc bị tấn công, Maduro đã ký một hợp đồng trị giá 70 triệu USD với Cantv và một ngân hàng nhà nước cho các dự án “an ninh quốc gia”. Chúng bao gồm phát triển “cơ sở dữ liệu cho hệ thống tổ quốc tập trung” và ứng dụng dành cho thiết bị di động để trả tiền, chẳng hạn như giá giảm của hộp thực phẩm được trợ cấp, liên kết với thẻ căn cước.

“Đó là sự hăm dọa. Người Venezuela có thẻ bây giờ có nhiều quyền hơn những người không có thẻ.”
Héctor Navarro, một người sáng lập Đảng Xã hội và cựu bộ trưởng chính phủ

Hợp đồng này viết, “Bọn đế quốc và không yêu nước đã cố phá hoại an ninh của quốc gia.”

Hợp đồng cũng cho thấy rằng một phần của nguồn tài trợ không được tiết lộ sẽ đến từ Quỹ Liên doanh Trung Quốc Venezuela, một chương trình tài trợ song phương. Một hợp đồng liên quan, mà Reuters cũng xem được, giao các cơ sở dữ liệu và các dự án ứng dụng thanh toán cho ZTE. Tài liệu không tiết lộ bao nhiêu trong số tiền 70 triệu đô la sẽ chuyển cho công ty Trung Quốc.

ZTE từ chối bình luận về chi tiết tài chính của doanh nghiệp tại Venezuela. Cả chính phủ Venezuela lẫn chính phủ Trung Quốc đều không trả lời phỏng vấn của Reuters về hợp đồng này.

Các tài liệu về dự án cho thấy, vào tháng 7 năm 2017, Soltein đã chuyển quyền sở hữu dữ liệu của hệ thống tổ quốc cho Cantv. Nhân viên và cựu nhân viên của Cantv nói, một nhóm chuyên viên của ZTE đã bắt đầu tăng cường năng lực và an ninh của cơ sở dữ liệu.

Một tài liệu ZTE cho thấy, trong số các biện pháp khác, ZTE đã cài đặt các đơn vị lưu trữ dữ liệu trong các máy do công ty Dell Technologies Inc của Mỹ chế tạo. Lauren Lee, người phát ngôn của Dell, nói ZTE là một khách hàng của Dell ở Trung Quốc nhưng Dell không bán thiết bị cho ZTE ở Venezuela. cho biết Dell đã xét lại những giao dịch của công ty ở Venezuela và cũng không biết bất kỳ việc bán hàng nào cho Cantv. Lee nói trong một email,

“Dell cam kết tuân thủ tất cả các luật hiện hành ở địa phương mà chúng tôi kinh doanh. Chúng tôi hy vọng khách hàng, đối tác và nhà cung cấp của chúng tôi tuân theo các luật tương tự.”

Vào tháng 5, Venezuela đã tổ chức cuộc bầu cử đã bị các chính phủ nước ngoài không công nhận sau khi Maduro cấm một số đảng đối lập được hoạt động. Trước cuộc bỏ phiếu, quan chức đảng cầm quyền kêu gọi các cử tri phải “biết ơn” đối với sự hào phóng của chính phủ bằng những phúc lợi được phân phối bằng thẻ tổ quốc. Họ lập các kiốt “điểm đỏ” gần các phòng bỏ phiếu, nơi cử tri có thể quét thẻ và đăng ký, chính Maduro đã hứa có “giải thưởng tổ quốc”.

THEO DÕI SỰ ỦNG HỘ: Chính phủ đã thiết lập các kiốt cạnh phòng đầu phiếu trong cuộc bầu cử tháng 5 năm ngoái, để quét thẻ tổ quốc và nói với cử tri đã ghi danh sẽ nhận được một “giải thưởng tổ quốc” mà họ chưa bao giờ được giao. Reuters/Marco Bello

Theo một số chủ thẻ và một tin nhắn mà Reuters đã xem được, những người đã quét thẻ của họ sau đó nhận được một tin nhắn cảm ơn họ đã ủng hộ Maduro. Tuy nhiên, chủ thẻ và những người quen thuộc với hệ thống này cho biết các giải thưởng hứa hẹn trong cuộc bầu cử chưa bao giờ được giáo cho những người đã quét thẻ.

Nhân viên hiện tại và nhân viên trước đây của Cantv nói rằng cơ sở dữ liệu ghi nhận chủ thẻ đã bỏ phiếu hay chưa chứ không phải đã bỏ phiếu như thế nào. Tuy nhiên, một số cử tri đã tin rằng chính phủ sẽ biết. Niềm tin đó đang gây hiệu ứng lạnh gáy.

Một người trong ban tổ chức một ủy ban phân phối thực phẩm ở thành phố trung tâm phía tây Barinas cho biết các giám đốc của chính phủ đã chỉ thị cho bà và các đồng nghiệp nói với người nhận rằng phiếu bầu của họ có thể được theo dõi. Bà ấy đã nói với cử tri, “Chúng tôi sẽ tìm hiểu xem bạn đã theo hay chống.”

Công chức chính phủ nói rằng họ là một mục tiêu. Một thuyết trình nội bộ của Cantv từ năm ngoái cho biết hệ thống có thể cung cấp thông tin từ cơ sở dữ liệu cho các bộ để giúp “tạo ra các số liệu thống kê và lấy quyết định”. Theo nhân viên quản lý đã giúp thiết lập máy chủ, sau cuộc đâu phiếu, các cơ quan chính phủ gồm cả Banco Bicentenario del Pueblo, một ngân hàng nhà nước, đã gửi danh sách nhân viên đến Cantv để xác định xem họ đã đi bầu hay chưa.

Banco Bicentenario đã không trả lời yêu cầu bình luận. Các quan chức tại Bộ Kinh tế, mà ngân hàng phải báo cáo, cũng không trả lời các yêu cầu bình luận.

Mariela Magallanes, một dân biểu đối lập — người năm ngoái đứng đầu một ủy ban điều tra về cách thức thẻ tổ quốc liên kết với chương trình trợ cấp thực phẩm — nói, với số dữ liệu cá nhân mà chính phủ hiện có sẵn, một số công dân lo sợ rằng họ có thể mất nhiều hơn công việc của họ. Trong một báo cáo, Ủy ban cho biết Chính phủ đang tước đi một số công dân của các hộp thực phẩm vì họ không có thẻ căn cước mới. Bà nói,

“Chính phủ biết chính xác ai là người dễ bị áp lực nhất.”

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc Thể lệ “trích đăng lại bài từ DCVOnline.net”


Nguồn: How ZTE helps Venezuela create China-style social control| A Reuters SPECIAL REPORT | ANGUS BERWICK in Caracas | Nov. 14, 2018 | Tin bổ túc của Adam Jourdan ở Thượng Hải, Ben Blanchard ở Bắc Kinh, Eric Auchard ở London, Sarah Marsh ở Havana, Ivan Alonso ở Cancun, Christine Murray ở Mexico City, Francisco Aguilar ở Barinas và Andreina Aponte ở Caracas

]]>
http://dcvonline.net/2018/11/15/zte-tiep-tay-venezuela-kiem-soat-nguoi-dan-theo-kieu-trung-quoc/feed/ 0
Thỏa hiệp Trump-Xi tại G-20 http://dcvonline.net/2018/11/13/thoa-hiep-trump-xi-tai-g-20/ http://dcvonline.net/2018/11/13/thoa-hiep-trump-xi-tai-g-20/#respond Tue, 13 Nov 2018 04:00:41 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1628633 ]]> Geoffrey Garrett | Trà Mi dịch

Thâm hụt thương mại đi đến thắng thua. Nhưng tự do đầu tư đối ứng sẽ đi đến đôi bên cùng có lợi. Bây giờ là lúc để bắt lấy cơ hội.

Tập trung vào đầu tư, chứ không nên nhằm vào mậu dịch, tại Buenos Aires

Xi và Trump. Nguồn: Damir Sagolj/Reuteurs

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ đến Hội nghị thượng đỉnh G-20 tại Buenos Aires vào cuối tháng 11 với một chủ đích: giải nhiệt cuộc chiến thương mại với Hoa Kỳ. Điều đó có nghĩa là thỏa hiệp, và Tổng thống Mỹ Donald Trump đang ở trong một vị thế mạnh để thương lượng. Mức thuế nhập cảng hiện tại đã làm Trung Quốc thiệt hại nhiều hơn so với Hoa Kỳ. Nền kinh tế Trung Quốc phụ thuộc nhiều hơn vào Hoa Kỳ hơn là nền kinh tế Mỹ phụ thuộc vào Trung Quốc. Triển vọng kinh tế Mỹ đang rất tốt; trong khi đó có những đám mây bão lớn phủ trên nền kinh tế Trung Quốc. Tóm lại, lợi thế về phía Mỹ. Nhưng Trump nên thỏa hiệp thế nào?

Vấn đề của Trump là Xi không thể cho Trump những gì ông ta nói ông ta muốn: tức thì cắt giảm thâm hụt thương mại với Mỹ ở mức độ lớn. Trump có thể sẽ được Trung Quốc bảo đảm sẽ mua thêm hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ – ví dụ, tiếp tục các hợp đồng với Boeing để công ty này cung cấp cho thị trường thương mại hàng không lớn và đang phát triển của Trung Quốc. Nhưng những điều này sẽ không thay đổi thực tế cấu trúc cơ bản đưa đến sự mất cân bằng thương mại khổng lồ: người dân Trung Quốc tiết kiệm nhiều hơn người Mỹ; Người Mỹ tiêu thụ nhiều hơn người Trung Quốc.

Những gì Trung Quốc có thể cung cấp – và những gì Hoa Kỳ nên chấp nhận – liên quan đến đầu tư, chứ không phải thương mại. Trump nên làm áp lực để các công ty đa quốc gia Hoa Kỳ đầu tư và hoạt động tại Trung Quốc có nhiều cơ hội vào thị trường ở đây và được bảo vệ tốt hơn, kể cả sở hữu trí tuệ. Ông cũng nên thay đổi các điều kiện về đầu tư của Trung Quốc tại Hoa Kỳ. Mục tiêu nhằm giới hạn những công ty Trung Quốc mua lại tài sản hiện có, và đầu tư nhiều hơn vào các dự án mới hứa hẹn tạo ra công ăn việc làm cho người Mỹ.

BUÔN BÁN TẠI TRUNG QUỐC

Người lãnh đạo kỳ cựu trong giới kinh doanh Mỹ Maurice Greenberg đã tóm gọn vấn đề này trong một bài bình luận trên tờ Wall Street Journal mùa hè năm ngoái.

“Trung Quốc không thể tiếp tục mong đợi nhận được các điều kiện thương mại và đầu tư thuận lợi ở những thị trường nước ngoài khi họ không muốn đáp trả. Vì lợi ích của mình Trung Quốc phải đổi mới, và Hoa Kỳ đúng khi làm áp lực để có một sân chơi công bằng.”

Những chiến thắng Hoa Kỳ có thể có ở mặt đầu tư lớn hơn ở mặt thương mại tự do hơn và công bằng hơn. Ngày nay, các công ty đa quốc gia ngày càng phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu và mạng lưới phân phối. Ngày càng ít sản phẩm sản xuất hoàn toàn ở một quốc gia và xuất cảng sang một quốc gia khác. Cách tốt nhất để buôn bán ở thị trường nước ngoài là điều chỉnh sản phẩm theo điều kiện địa phương. Và điều đó thường có nghĩa là hoạt động, mở xưởng sản xuất ở đó. Chỉ cần nhìn tất cả những xe SUV hiệu BMW và Mercedes của Đức được thiết kế cho thị trường Mỹ, sản xuất và bán tại đây.

Nghiên cứu của Deutsche Bank ước tính rằng doanh thu của các công ty Hoa Kỳ hoạt động tại Trung Quốc lớn ít nhất gấp hai lần giá trị hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ sang Trung Quốc. Ví dụ General Motors, bán nhiều xe hơn ở Trung Quốc hơn là bán được ở Mỹ. Nhưng những chiếc xe và xe tải này đều được sản xuất tại Trung Quốc – chứ không phải ở Detroit – trong một liên doanh với doanh nghiệp nhà nước, SAIC Motor Corporation, có lẽ là hãng sản xuất ô tô lớn nhất thế giới. Cổ đông của GM rõ ràng hưởng lợi nhờ việc sản xuất và bán xe ở Trung Quốc. Vì vậy, công nhân GM ở Mỹ cũng hưởng lợi khi GM tái đầu tư lợi nhuận từ thị trường Trung Quốc vào lại cơ sở ở Hoa Kỳ.

Nhưng điều kiện hoạt động hiện tại của GM ở Trung Quốc chưa tối ưu. Theo các quy ước đặt ra từ gần 20 năm trước, khi nền kinh tế Trung Quốc kém phát triển hơn nhiều so với ngày nay, chính phủ Trung Quốc đã ngăn không cho GM (cổ đông thiểu số) được quyền kiểm soát những chi nhánh của GM tại Trung Quốc. GM và nhiều công ty khác của Hoa Kỳ hoạt động tại Trung Quốc, muốn vận hành các công ty con hoàn toàn thuộc sở hữu của họ, ít bị hạn chế của chính phủ và không phải lo ngại là họ có thể họ vô tình để lộ bí mật kỹ thuật và quy trình chế tạo riêng với các đối thủ cạnh tranh Trung Quốc.

Quyền được hoạt động độc lập là cốt lõi của việc tiếp cận thị trường tự do hơn và công bằng hơn. Có những bằng chứng cho thấy chính phủ Trung Quốc cuối cùng đã bắt đầu chuyển theo hướng này. Khi Tesla mở một nhà máy ở Thượng Hải, tất cả những dấu hiệu cho thấy là nó sẽ hoạt động như một công ty con thuộc sở hữu hoàn toàn của công ty mẹ ở Mỹ và không có đối tác liên doanh Trung Quốc. BMW gần đây đã công bố đã tăng cổ phần sở hữu của họ trong công ty con của Trung Quốc đến vị trí cổ đông đa số. Chính phủ Trung Quốc đã nới lỏng các quy tắc về quyền sở hữu nước ngoài đối với các công ty dịch vụ tài chính ở Hoa lục, một cơ hội mà công ty quản lý tiền của Mỹ Fidelity đã không bỏ qua.

Các công ty kỹ thuật Mỹ từ lâu đã phàn nàn về việc phải tiết lộ tài sản trí tuệ có giá trị cho những đối tác ở Trung Quốc, nếu không cũng bị đánh cắp. Nhưng các công ty kỹ thuật Trung Quốc như Alibaba, Baidu và Tencent nay cũng có tài sản trí tuệ riêng của họ để phải bảo vệ. Năm năm trước, về cơ bản không có “con kỳ lân” (những doanh nghiệp khởi đâu với giá trị hơn 1 tỷ USD) nào của Trung Quốc. Ngày nay, theo tờ The Economist, đã có nhiều kỳ lân ở Trung Quốc hơn là ở Thung lũng Hoa vàng bên Mỹ. Sáng tạo mới của Trung Quốc càng thành công hơn thì chính phủ Trung Quốc có nhiều lý do hơn để bảo vệ IP ở Trung Quốc. Điều đó cũng sẽ giúp các công ty kỹ thuật của Mỹ.

Nới lỏng các hạn chế đối với các công ty Hoa Kỳ hoạt động tại Trung Quốc không chỉ dem lại lợi ích cho Hoa Kỳ. Thật vậy, nhiều người trong khu vực tư nhân đang phát triển của Trung Quốc đang hy vọng rằng kết quả của sự căng thẳng Mỹ-Trung đang cao sẽ là động lực đưa đến những đổi mới kinh tế nội địa đã được hứa hẹn từ lâu ở Trung Quốc.

ĐẦU TƯ Ở MỸ

Đầu tư của Trung Quốc tại Hoa Kỳ có thể đem lại kết quả hai bên đều có lợi. Những cuộc đàm phán giữa hai nước trong Hiệp ước đầu tư song phương (BIT) đã bị đình trệ trong nhiều năm. Mặc dù một BIT chính thức có lẽ vẫn còn ở một tương lai xa, Buenos Aires là nơi thích hợp để hồi sinh những ý tưởng đằng sau những cuộc đàm phán trước đây. Ngoài việc công ty Mỹ vào thị trường Trung Quốc, Trump và Xi nên rút ra những bài học từ những thành công đáng kể trong vài chục năm qua của đầu tư Nhật Bản tại Hoa Kỳ, mà Bộ Thương mại Mỹ ước tính đã tài trợ cho hơn 700.000 việc làm của người Mỹ.

Theo tổ chức Giám sát Đầu tư Trung Quốc của Tập đoàn Rhodium, đầu tư của Trung Quốc tại Hoa Kỳ tăng nhanh sau khi Trung Quốc gia nhập WTO, năm 2001, lên đến 45,6 tỷ đô la trong năm 2016. Số đầu tư này giảm khoảng một phần ba trong năm 2017, rớt xuống đáy vào năm 2018. Trong hai quý đầu năm nay, đầu tư của Trung Quốc vào Hoa Kỳ tổng cộng chỉ được 2 tỷ đô la. Sự suy giảm đâu tư này là kết quả của một cơn bão hoàn hảo: cuộc chiến thương mại, Trung Quốc hạn chế tư bản chảy ra nước ngoài, và sự giám sát đầu tư nước ngoài chặt chẽ hơn trên cơ sở an ninh quốc gia của Ủy ban Đầu tư Nước ngoài tại Hoa Kỳ.

Đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc giữ một vai trò quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu ở những thập kỷ tới. Washington nên chuẩn bị để bảo đảm Hoa Kỳ sẽ nhận được rất nhiều từ những đầu tư này, và nó chứng minh cả hai bên cùng có lợi. Nếu giới hoạch định chính sách của Mỹ đi đúng thế cờ, đầu tư của Trung Quốc có thể không chỉ mang lại việc làm cho người Mỹ mà còn làm giảm thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc.

Đó là chính những gì đã xảy ra với Nhật Bản, từng là ông ngáo ộp thương mại lớn nhất của Mỹ. Mặc dù đầu tư của Nhật Bản vào Mỹ ban đầu không được ưa chuộng vì họ đã mua lại các tài sản mang tính biểu tượng của Mỹ như Pebble Beach và Rockefeller Center, các công ty Nhật Bản đã chuyển hướng sang xây dựng nhà máy và thiết bị mới với những cơ xường tạo công ăn việc làm của Toyota tại sáu tiểu bang ở Hoa Kỳ – một tấm gương lớn cho đầu tư nước ngoài.

Trump nên nói với Xi rằng mặc dù Hoa Kỳ (như Trung Quốc và hầu hết các nước khác) phải ngăn chặn đầu tư nước ngoài trên cơ sở an ninh quốc gia một cách hợp pháp, Mỹ sẽ hân hoan đón thêm tiền mặt của Trung Quốc. Giống như Nhật Bản trước đó, đầu tư của Trung Quốc tại Hoa Kỳ đang bị lệch hướng đi thu mua tài sản hiện có, phần lớn là bất động sản, một khu vực mà giới đầu tư Trung Quốc đã đổ ra hơn 130 tỷ USD. Trong cùng thời gian đó, đầu tư của Trung Quốc vào các dự án mới, được gọi là đầu tư vào lĩnh vực xanh, tổng cộng chỉ có 9 tỷ đô la.

Bây giờ là thời điểm tốt nhất để đầu tư Trung Quốc đi theo con đường của Nhật Bản. Một ví dụ điển hình là Foxconn, công ty sản xuất hầu hết các thiết bị của Apple tại Hoa lục. Năm ngoái, Foxconn thông báo họ sẽ đầu tư 9 tỷ đô la để xây dựng và mở một nhà máy lớn ở Wisconsin có thể tạo ra 13.000 việc làm. Đó là một chiến thắng cho Wisconsin, nhưng nó cũng là một thắng lợi cho Foxconn.

“Chiến tranh thương mại” đã trở thành một trong những thuật ngữ được tìm kiếm nhiều nhất trong các công cụ tìm kiếm ở cả hai phía Thái Bình Dương. Nhưng ở những mặt quan trọng, thương mại truyền thống chỉ là màn phụ diễn trong nền kinh tế toàn cầu ngày nay. Các công ty đa quốc gia có trụ sở tại một quốc gia nhưng hoạt động trong nhiều quốc gia khác là cấu trúc chính. Khi Trump và Xi gặp nhau ở Buenos Aires, đó là điểm mà họ nên tập trung. Thâm hụt thương mại đi đến thắng thua. Nhưng tự do đầu tư đối ứng sẽ đi đến đôi bên cùng có lợi. Bây giờ là lúc để bắt lấy cơ hội.

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc Thể lệ “trích đăng lại bài từ DCVOnline.net”


Nguồn: The Deal Trump Should Strike With Xi| Geoffrey Garrett | Foreign Affairs, November 12, 2018.

]]>
http://dcvonline.net/2018/11/13/thoa-hiep-trump-xi-tai-g-20/feed/ 0
Tại sao đảng Dân chủ không thắng nhiều hơn trong cuộc bầu cử 2018 http://dcvonline.net/2018/11/12/tai-sao-dang-dan-chu-khong-thang-nhieu-hon-trong-cuoc-bau-cu-2018/ http://dcvonline.net/2018/11/12/tai-sao-dang-dan-chu-khong-thang-nhieu-hon-trong-cuoc-bau-cu-2018/#respond Mon, 12 Nov 2018 04:00:30 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1627108 ]]> Lincoln Mitchell | DCVOnline

Cuộc bầu cử dân biểu và thượng nghị sĩ trung hạn năm 2018, đã bắt đầu ngay sau khi Donald Trump được dự đoán là người sẽ đắc cử Tổng thống năm 2016, cuối cùng cũng kết thúc.

Dân biểu Chủ tịch khối Thiểu số ở Hạ viện Hoa Kỳ Nancy Pelosi sau ngaày bầu cử ở Washington, 6 tháng 11 năm 2018. REUTERS/Jonathan Ernst

Kỳ bầu cử vừa qua đã phá vỡ tất cả những kỷ lục bầu cử giữa kỳ trước đây, ước tính có 114 triệu người Mỹ đã bỏ phiếu, và cuộc bầu cử đã làm cả thế giới chú ý như hầu hết những cuộc vận động tranh cử tổng thống. Những ngày trước cuộc bầu cử là những vụ gởi bom qua bưu điện đến những người từng chỉ trích Tổng thống Mỹ và cuộc tấn công bắn chết người tại một giáo đường Do Thái ở Pittsburgh — hành động bạo lực chống Do Thái tồi tệ nhất trong lịch sử nước Mỹ. Với tất cả những việc như thế vừa xẩy ra, có lẽ điều kỳ lạ nhất về cuộc bầu cử giữa kỳ năm nay là mức độ bình thường của chúng — ít nhất là về mặt kết quả.

Đối với nhiều đảng viên đảng Dân chủ, cuộc bầu cử trung hạn 2018 này chính là một trận chiến bảo vệ nền dân chủ Mỹ. Về phía đảng Cộng hòa, họ đã tuyên truyền vận động rằng chiến thắng của Dân chủ làn này sẽ đưa nước Mỹ đến chủ nghĩa xã hội, hoặc ít nhất là một cuộc suy thoái tàn khốc. Đảng Cộng hòa vận động bầu cử với khẩu hiệu “Việc làm chứ không phải đám loạn” cùng lúc hù dọa cho cử tri sợ hãi tin rằng đám người nhập cư, ‘do mạnh thường quân George Soros tài trợ’, đang chuẩn bị vượt sang biên giới phía nam nước Mỹ. Lù lù trong tất cả những sự kiện đó là phong cách, tweets và những cuộc tụ tập biểu dương lực lượng của Tổng thống Donald Trump.

Tác động của cuộc bầu cử hôm thứ Ba rất sâu rộng. Đa số của đảng Dân chủ ở Hạ viện sẽ có thể sẽ ngăn được một số dự luật không cho lên đến Thượng viện thuộc sự kiểm soát của đa số nghị sĩ đảng Cộng hòa, nghĩa là Trump không sẽ bị kiềm chế ở Washington và các dự luật bảo thủ có rấi ít, nếu có, cơ hội trở thành luật. Ngoài ra còn có một khả năng rất có thể xẩy ra rằng Hạ viện có thể bỏ phiếu để truất quyền Tổng thống của Trump sau khi cuộc điều tra về sự can thiệp bầu cử năm 2016 của Nga hoặc vì những mâu thuẫn lợi ích kinh doanh kết thúc. Dù đa số nghị sĩ đảng Cộng hòa tại Thượng viện sẽ không bỏ phiếu để kết tội ông ta, nhưng một việc luận tội ở Hạ viện vẫn có thể là một thất bại chính trị. Ngoài ra, cuộc vận động tái trah cử của Trump đã bắt đầu không chính thức và hơn một chục ứng viên của đảng Dân chủ có thể trở thành những ứng cử viên mạnh, sẽ là đối thủ chống lại Trump.

Tuy nhiên, ở thời điểm không thể đoán trước này vẫn dẫn đến kết quả có thể đoán được. Đảng Dân chủ thắng cuộc rõ ràng vào ngày 6 tháng 11, như chính đảng không kiểm soát văn phòng tổng thống trong hầu hết mọi cuộc bầu cử giữa kỳ kể từ thời Tổng thống Franklin Delano Roosevelt năm 1934. (Ngoại lệ là hai cuộc bầu cử trung hạn vào năm 1998 và 2002.) Tuy nhiên, đợt sóng xanh mà nhiều người trong đảng Dân chủ hy vọng đã không xẩy ra. Đảng Dân chủ có thêm khoảng 30 ghế ở Hạ viện và có thể chỉ mất hai hoặc ba ghế thượng viện trong một cuộc tranh cử rất khó khăn, nhưng tương đương với hầu hết các cuộc bầu cử giữa kỳ gần đây, kết quả đó không thể tạo thành một làn sóng dữ. Lý do kết quả bầu cử như vậy là do nền kinh tế đang phát triển tốt. Sóng xanh tạt vào bờ của nền kinh tế mạnh và tan đi.

Nếu đã tham gia một hội thảo khoa học chính trị khoảng 20 đến 30 năm trước và được báo cho hay rằng vào năm 2016, tổng thống thuộc đảng Cộng hòa và nền kinh tế khá mạnh, người ta cũng có thể đoán được kết quả này, hoặc những con số rất giống nhau. Những cuộc bầu cử trung hạn trước đây đã thu hút ít sự chú ý hơn và không bị chi phối vì một vị tổng thống ưa gây hấn, chia rẽ cũng có kết quả tương tự.

Kết quả bình thường này cho thấy một cuộc bầu là cơ hội nêu bật sự mâu thuẫn giữa một chính thể Mỹ mà hầu hết luôn thay đổi với thói quen bỏ phiếu và kết quả không phải lúc nào cũng phản ảnh điều đó. Đảng Cộng hòa đang chuyển đổi từ một đảng bảo thủ truyền thống sang một đảng dân túy, trong khi Đảng Dân chủ đang tìm sự ủng hộ mới trong khu vực ngoại ô từng là thanh trì vững chắc của đảng Cộng hòa vững. Một tổng thống đã phá vỡ nhiều định chế dân chủ Mỹ và có phong cách và ứng xử chi phối giới truyền thông trong hơn ba năm qua thấy rằng vào thời điểm bầu cử, số phận của đảng của ông ta, như của hầu hết các tổng thống khác, được xác định bằng một vấn đề quan trọng, nhưng tương đối bình thường, đó là tình hình kinh tế.

Dường như đối với nhiều người nếu không phải hầu hết người Mỹ, óc đảng phái vẫn là động lực chính ảnh hưởng đến phiếu bầu của họ. Trong mọi cuộc bầu cử ở thế kỷ này, tổng số phiếu của cử tri cho cả hai đảng tương đối không khác nhau nhiều do đó không thể đưa đến kết một quả thắng thua long trời lở đất trong hơn 20 năm qua. Tôi nhận thấy điểm này trong khi nói chuyện với cử tri ở một quận của những lá phiếu thay đổi ở Columbus, Ohio, trong những ngày cuối cùng của cuộc vận động bầu cử. Những cử tri dân chủ bày tỏ ý muốn kiềm chế được Trump, nhưng hầu hết cử tri đảng Cộng hòa chỉ đơn giản giải thích cho tôi hiểu tại sao họ bầu cho đảng Cộng hòa bằng câu nói “Tôi là đảng viên Cộng hòa”, với một giọng điệu rất thực tế khi họ nói tại sao họ thích đội footnball của đại học Ohio State. Khuynh hướng đảng phái sâu đậm đó, ngay cả khi không bị sự tức giận hay niềm đam mê lớn kích động, đã khiến cho những cuộc bầu cử quốc gia có kết quả một chín một mười, ít cơ hội gây sóng gió. Kết quả cuộc bầu cử trung hạn cho thấy cả hai đảng có thể huy động cử tri của họ và mặc dù có vẻ như là ở thời điểm khủng hoảng dữ dội, những sự thật hiển nhiên lâu đời trong nền chính trị Mỹ — hoặc ít nhất một số trong những thực thật đó vẫn còn áp dụng.

Lincoln Mitchell là một người cầm bút và học giả làm việc ở New York và San Francisco. Ông dạy tại Khoa Khoa học Chính trị của Đại học Columbia.

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc Thể lệ “trích đăng lại bài từ DCVOnline.net”


Nguồn: Why the Democrats didn’t do better in the midterms| Lincoln Mitchell | Reuteurs, NOVEMBER 7, 2018.

]]>
http://dcvonline.net/2018/11/12/tai-sao-dang-dan-chu-khong-thang-nhieu-hon-trong-cuoc-bau-cu-2018/feed/ 0
Việt Nam sẽ già trước khi giàu? http://dcvonline.net/2018/11/09/viet-nam-se-gia-truoc-khi-giau/ http://dcvonline.net/2018/11/09/viet-nam-se-gia-truoc-khi-giau/#respond Fri, 09 Nov 2018 04:00:11 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1622325 ]]> David Hutt | DCVOnline

Nhận định kỹ hơn về dân số Việt Nam đang lão hóa và điều đó có nghĩa là gì.

Auguste Comte từng tuyên bố, ‘Nhân khẩu học là số phận.’ Người ta nghĩ chính phủ Việt Nam, hy vọng triết gia Pháp sai và số phận có thể thay đổi, bởi vì số phận của dân số của Việt Nam không có vẻ tốt.

Người ta thường nói rằng Việt Nam có một dân số trẻ; đây là một điểm thường được giới nghiên cứu kinh tế đưa ra như một dấu hiệu cho thấy đầu tư tài chính ở đây sẽ được bảo đảm. Tuy vậy, điều này không còn đúng sự thật (ít nhất là trong vài chục năm sắp tới). Hiện nay, độ tuổi trung bình của Việt Nam là 32 và khoảng 55% dân số dưới 34 tuổi. Tỷ lệ những người ở độ tuổi 15-64, thường được coi là tuổi “làm việc”, tăng lên 68%, cao hơn đáng kể so với tuổi “làm việc” ở cuối thế kỷ trước, và cao hơn so với các quốc gia khác ở Đông Nam Á.

Tháp Dân số Việt Nam | 2018. Nguồn: PopulationPyramid.com/DCVOnline.net

Đồng thời, số trẻ em, những người dưới 15 tuổi, đã giảm đi trong nhiều chục năm vừa qua. Ngày nay, tỷ lệ này là 23% dân số, so với gần 40% vào năm 1989. Hơn nữa, tỷ lệ sinh của phụ nữ đã ngưng tăng ở khoảng 1,95 lần sinh trên một phụ nữ ở mặt nào đó, so với 5 lần sinh vào năm 1980 và 3,55 lần sinh vào năm 1990 của mỗi phụ nữ. Một bài đăng trên blog của IMF trong năm nay cho biết, điều này có nghĩa là dân số trong độ tuổi lao động của Việt Nam sẽ giảm đi trong những thập kỷ tới, và hệ quả của điều này “có thể làm chậm mức tăng trưởng bình quân đầu người từ năm 2020 đến năm 2050.”

Như một biểu đồ dưới đây do IMF thực hiện cho thấy dân số trong độ tuổi lao động của Việt Nam đã lên đến đỉnh điểm, cách đây nhiều năm, khi thu nhập bình quân đầu người còn thấp. Nó chỉ gần bằng một nửa thu nhập bình quân đầu người ở Trung Quốc, một phần ba của Thái Lan, và gần một phần mười tiền lương ở Nhật Bản khi tuổi lao động của họ đạt đỉnh điểm. Nói một cách đơn giản, “Việt Nam có nguy cơ già đi trước khi phát giàu”; IMF đã nói .

Sức mua tương đương (USD) Nguồn: IMF

Tổ chức Y tế Thế giới hiện nay coi Việt Nam có một trong những nước có dân số lão hóa nhanh nhất thế giới. Hiện tại, số người cao tuổi ở Việt Nam dưới 4% dân số cả nước, tương đương với khoảng 10 triệu người trên 65 tuổi. Đến năm 2030, tỉ tệ này dự đoán sẽ tăng lên gần 7% dân số, và nhiều hơn, 10%, vào năm 2050. Thêm vào đó, Việt Nam hiện có tuổi thọ (75 năm) cao thứ hai ở Đông Nam Á.

Câu hỏi chính, là liệu Đảng Cộng sản đang cầm quyền có thể làm bất cứ điều gì để giảm bớt những khó khăn trong tương lai — đi kèm với một tỉ lệ người già tăng nhanh và một lực lượng lao động ít đi — gồm việc chính phủ sẽ phải chi tiêu nhiều hơn cho việc chăm sóc sức khỏe và trả lương hưu, thu nhập thuế lợi tức sẽ thấp hơn, và suy giảm sản lượng kinh tế.

Bộ Y tế Việt Nam đã có kế hoạch hành động cho những năm từ 2017 đến 2025. Theo kế hoạch này, tất cả người cao tuổi sẽ có thẻ bảo hiểm y tế vào năm 2025. Chính phủ đã gây ra một cuộc tranh luận về vấn đề dân số già nua không phải là điều cần phải quá lo lắng vì giới trẻ (con cháu) ở Việt Nam, thường chăm lo cho người cao tuổi (ông bà cha mẹ), sẽ làm giảm bớt trách nhiệm của chính phủ trong việc chăm sóc cho người cao tuổi.

Gia đình Việt Nam ngày nay (2 thế hệ). Nguồn: AsiaNews

Tuy nhiên, được biết hiện nay ở Nhật Bản và Thái Lan, hai quốc gia này cũng có dân số lão hóa, truyền thống chăm lo cho người cao tuổi đang dần biến mất. Lý do chính là vì hiện tượng đô thị hóa (ở Việt Nam tỷ lệ hàng năm hiện tại là 2,59%) và kế đó là lối sống hiện đại đã khác xưa, có nghĩa là mọi người có khuynh hướng sống với vợ/chồng và con nhỏ, chứ không sống với cả cha mẹ hoặc ông bà. Vì vậy, cuối cùng thì chính phủ có thể sẽ phải có trách nhiệm chi trả hầu hết cho việc chăm sóc cho người cao tuổi.

Việt Nam đã có một số đề nghi đổi mới như có thể tăng tuổi nghỉ hưu, hiện tại là 60 tuổi cho đàn ông và 55 tuổi cho nữ giới (tuổi nghỉ hưu của công chức chính phủ cao hơn tư chức năm tuổi). Đây là môt đề nghị đã được đảng cộng sản xét đến vào năm 2016, và xét lại một lần nữa vào tháng Sáu, 2017 mặc dù người ta vẫn chưa rõ liệu những thay đổi trong Bộ luật Lao động có được chấp nhận hay không.

Tăng tuổi nghỉ hưu sẽ nới rộng tỉ lệ dân số trong độ tuổi lao động, làm giảm bớt chi phí trả lương hưu và chi phí chăm sóc sức khỏe trong thời gian đó. Nhưng chắc chắn nó sẽ bị phảng ứng bất lợi và giận dữ, như ở mọi quốc gia khác trên toàn thế giới khi chính phụ dự định tăng tuổi nghỉ hưu. Thay đổi hệ thống lương hưu được công bố vào năm 2015, đã khiến người về hưu không có thể thu được tiền bảo hiểm xã hội trả một lần khi họ nghỉ việc, hàng ngàn công nhân đã đình công, buộc chính phủ phải giảm lại những thay đổi. Tổ chức Lao động Quốc tế tuyên bố, vào thời điểm đó, đã có tin cho rằng Việt Nam đang hướng đến một cuộc khủng hoảng lương hưu ngay sau năm 2021, khi quỹ an sinh xã hội của quốc gia bắt đầu đi vào thâm hụt. Và đến năm 2034, quỹ có thể cạn kiệt hoàn toàn.

Chính phủ cũng có thể tăng thuế, như họ đã bắt đầu thực hiện. Tuy nhiên, cho đến nay dù mức tăng thuế tương đối khiêm tốn nhưng vẫn tạo ra nhiều giận dữ trong quần chúng. Vài tháng trước đây khi còn ở Hà Nội, mọi người nói với tôi rằng họ ghét việc thuế tăng lên vì cùng lức tiền “bôi trơn”, thuật ngữ của người địa phương khi nói đến tiền hối lộ, cũng đang tăng lên. Thí dụ, kế hoạch tăng thuế xăng dầu của Bộ Tài chính, từ 3.000 đồng lên 8.000 đồng mỗi lít. Khoản tăng này được được nhà nước gọi là “thuế môi trường”, điều mà rất nhiều người dân không tin: họ coi đó chỉ là cách tăng ngân sách nhà nước, chứ không phải là để bảo vệ môi trường; đây có thể là một đánh giá thực tế. Hơn nữa, giá xăng ở Malaysia và Indonesia đã cao hơn và với thuế tăng lên, một lít xăng sẽ bằng một phần sáu lương công nhật của người trung bình. Thật vậy, nhiều người nói rằng kế hoạch tăng thuế đang tăng nhanh hơn nhiều so với mức thu nhập của công nhân.

Vì vậy, như chúng ta đã thấy, lập một kế hoạch cho một dân số già đi trong tương lai đòi hỏi rất nhiều đóng góp của khối dân số hiện nay. Trong bối cảnh này, Việt Nam vẫn nằm dưới sự cai trị của Đảng Cộng sản, họ đã từ chối không cho công dân Việt Nam ngay cả cái nhìn thoáng qua về dân chủ trong nhiều chục năm qua. Như người ta nghĩ, bây giờ các cuộc biểu tình chống chính phủ đang gia tăng và sự đàn áp của chính quyền cũng thế.

Đồng thời, công khố quốc gia đang ở tình trạng nghèo nàn. Nợ công được cho là khoảng 64,7% GDP, có nghĩa là cần phải có những biện pháp thắt lưng buộc bụng. Trong khi đó, thâm hụt ngân sách của chính phủ đã tăng từ 5% GDP năm 2000 lên 6,5% năm ngoái. Chính phủ dự định giảm xuống 3,5 phần trăm vào năm 2020; đây có thể một tham vọng dường như sẽ không thể xảy ra. Thật vậy, để nền kinh tế Việt Nam tiếp tục phát triển, một số chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần chi ít nhất 480 tỷ USD trong bốn năm tới cho các dự án cơ sở hạ tầng, gồm xây dựng sân bay, đường sắt và đường bộ mới.

Nhưng chính phủ Cộng sản Việt Nam đã không đủ khả năng để thực hiện những dự án này; những đình trệ liên tục trong dự án xây đường tàu điện ngầm tại thành phố Hồ Chí Minh là một ví dụ điển hình, và dường như họ sẽ không đạt được mục tiêu nếu phải cắt giảm chi tiêu nhà nước quá nhiều. Đầu tư tư nhân có thể là con đường trước mặt. Nhưng, hiện tại, số đầu tư tư nhân chỉ chiếm khoảng 10% kinh phí trong các dự án cơ sở hạ tầng. Và nếu muốn tỷ lệ này tăng lên thì chính phủ sẽ phải áp đặt nhiều cải cách kinh tế hơn là họ sẵn sàng thực hiện.

Như tôi đã biện luận nhiều lần, tính hợp pháp của Đảng Cộng sản trong con mắt của công chúng phụ thuộc phần lớn vào khả năng của ho để giữ cho nền kinh tế phát triển và cải thiện mực sống của người dân. Những người khác chấp nhận nguyên trạng bởi vì, ít nhất là trong quá khứ, đảng Cộng sản đã có thể cung cấp các dịch vụ cơ bản như giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Nhưng đến nay ngay cả dịch vụ này đang là những vấn đề không có giái pháp. Tham nhũng gia tăng là một dấu hiệu tự nhiên khi cầu lớn hơn cung. Theo một báo cáo của Tổ chức Minh bạch Quốc tế mới công bố năm 2017, Việt Nam hiện được cho là nước tham những hối lộ hàng thứ hai ở châu Á. Sáu mươi lăm phần trăm (65%) người dân nói rằng họ phải trả tiền hối lộ, hoặc “tiền mỡ bôi trơn”. Gồm cả hối lộ để con em được nhận vào trường giỏi hoặc có những chỗ tốt trong bệnh viện.

Vì vậy, nếu Đảng Cộng sản Việt Nam không còn có thể cung cấp các dịch vụ căn bản cũng như bảo đảm sẽ cải thiện được mực sống cho hầu hết người dân, có vẻ như nhiều người hơn sẽ bắt đầu đặt câu hỏi mục đích của Đảng là gì. Quan trọng hơn, không còn những hình thức hợp pháp truyền thống của nó, nhiều người sẽ bắt đầu đòi quyền quyết định ai sẽ là những người cai trị họ. Khi đưa thêm biến số dân số lão hóa, cần được chuẩn bị cho bây giờ, vào phương trình quản trị xã hội thì mọi thứ bắt đầu trông có vẻ không có gì sáng sủa lắm cho Đảng Cộng sản Việt Nam.

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net


Nguồn: Will Vietnam Grow Old Before it Gets Rich? | David Hutt, The Guardian | October 02, 2017.

]]>
http://dcvonline.net/2018/11/09/viet-nam-se-gia-truoc-khi-giau/feed/ 0
Nhân vật chuyên quyền ở Việt Nam đang lặng lẽ tóm thâu quyền lực http://dcvonline.net/2018/11/08/nhan-vat-chuyen-quyen-o-viet-nam-dang-lang-le-tom-thau-quyen-luc/ http://dcvonline.net/2018/11/08/nhan-vat-chuyen-quyen-o-viet-nam-dang-lang-le-tom-thau-quyen-luc/#respond Thu, 08 Nov 2018 04:00:08 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1620966 ]]> Bennett Murray | DCVOnline

Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng học từ sách của Tập Cận Bình.

Nguyễn Phú Trọng và Tập Cận Bình, Beijing, China, 07 tháng 4,2015. Nguồn Xinhua

Khi Tổng Bí thư đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng tuyên thệ nhậm chức Chủ tịch nước vào ngày 23 tháng 10, sau khi được gần cả Quốc hội bầu chọn và chỉ với một phiếu chống, thì việc so sánh ông với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình là điều không thể tránh khỏi. Lần đầu tiên kể từ khi Hồ Chí Minh chết vào năm 1969, Tổng Bí thư đảng Cộng sản Việt Nam, trên thực tế, từ nhiều chục năm qua đã là người lãnh đạo tối cao nhất ở Việt Nam, cũng giữ luốn vai trò nghi lễ đứng đầu nhà nước. Không có một Tổng bí thư nào củng cố quyền lực nhiều như Trọng kể từ Lê Duẩn, nhân vật lãnh đạo CSVN trong thời chiến đã giành lấy quyền lực từ tay một Hồ Chí Minh già nua yếu đuối vào những năm 1960, và Duẩn tiếp tục cai trị Việt Nam cho đến khi qua đời vào năm 1986. Xi là thủ lĩnh quyền lực nhất Trung Quốc kể từ Mao.

Nhưng trong khi cả hai nhân vật lãnh đạo nắm trọn quyền lực khiến những người tiền nhiệm của họ phải ghen tị, chiến thuật của Trọng tinh tế hơn của Xi. Ngược lại với sự sùng bái cá nhân đang phát triển ở Trung Quốc, Trọng đã lặng lẽ tóm thu quyền lực bằng cách để những phe phái trong đảng chống lại lẫn nhau.

Đời sống chính trị trong những năm 1990 và 2000 ở cả hai quốc gia phần lớn do nhóm lãnh đạo tập thể, định hình. Với sự trỗi dậy của Xi và Trọng, cả hai quốc gia, lần đầu tiên, có những nhân vật của thế kỷ 21 tương đương với những người độc tài tiền nhiệm trong thời chiến tranh lạnh.

Cả hai, Xi và Trọng, đều tập trung quyền lực bằng chiến dịch thanh trừng nội bộ mang tên chống tham nhũng. Như Bo Xilai đã bị truất quyền khi đang là nhân vật đứng đầu đảng Cộng sản ở Trùng Khánh, bị đá ra khỏi Bộ Chính trị, và bị bỏ tù vì tội tham nhũng, cựu lãnh đạo đảng Cộng sản Việt Nam ở T.p. Hồ Chí Minh Đinh La Thăng, trong khoảng chỉ một năm, từ một ngôi sao đang lên trong Bộ Chính trị Việt Nam trở thành một tù nhân lãnh án 13 năm về nhiều tội tham những.

Những con cá (đối thủ) nhỏ hơn, từ giám đốc điều hành những doanh nghiệp nhà nước đến nhân viên bộ công an, đã sa lưới ở cả hai quốc gia; trong khi đó cả Xi và Trọng được phe ủng hộ ngỏ lời khen ngợi cho rằng họ đang làm sạch đảng, và bị phe đối lập chỉ trích là cuộc đàn áp chỉ là những thủ đoạn giả trá và ác độc để triệt hạ đối thủ.

Nhưng trong khi cả hai nhân vật lãnh đạo của Trung Quốc và Việt Nam có thể đang đi trên hai con đường song song, nhưng tính khí và phong cách cai trị của họ, ở nhiều khía cạnh, lại ở đối cực. Bề ngoài, Trọng có vẻ một như một văn nhân khiêm tốn. Theo bản khai lý lịch, Trọng đã dành nhiều chục năm xây dựng ý thức hệ “xây dựng đảng”, phía sau hậu trường như một biên tập viên của các tạp chí của đảng cộng sản trước khi bước vào đấu trường chính trị vào những năm 1990.

Mặc dù người ta không biết nhiều về cuộc sống cá nhân của Trọng, nhưng ông nổi tiếng trong giới quyền lực Hà Nội là một người khiêm nhường; còn có những tin đồn cho rằng ông cấm con cháu không được khoe khoang về giòng họ và thậm chí ông còn tự giặt quần áo. Trọng sống trong một ngôi nhà có kích thước khiêm tốn, sơn màu buồn tẻ ở quận Hai Bà Trưng tại Hà Nội, hoàn toàn không có gì nổi bật so với các dinh thự văn phòng chính phủ tồi tàn xung quanh. Tuy nhiên, ngay cả những mẩu tin này cũng không được nhiều người biết đến, và bộ máy truyên truyền của nhà nước mô tả Trọng là một nhân vật khô khan, nhàm chán và hết sức bản lĩnh.

Trong lúc Trọng cố gắng hết sức lẩn mình trong đảng, Xi tỏ ra là mọt nhân vật vĩ đại hơn đời thường. Mặc dù người ta không biết nhiều về quá khứ của Trọng — tiểu sử chính thức của ông chỉ mô tả ông là con một gia đình “bần nông” — câu chuyện nguồn gốc của Xi là một thiếu niên trong cuộc Cách mạng Văn hóa, con trai của một trong những nhân vật lãnh đạo quốc gia tiên khởi đã trở thành một phần của cuốn tiểu sử đời Xi. Và không giống như Trọng, đã dành phần lớn sự nghiệp của mình như một lý thuyết gia về chính sách đảng, Xi là một chính khách đầy tham vọng ngay từ đầu, leo những nấc thang quyền lực từ các vị trí thấp ở cấp quận cho đến khi ông là Bí thư đảng của Thượng Hải trước khi gia nhập Bộ Chính trị. Trọng sông trong ngôi nhà dân giả; Xi sống trong hoàng cung cũ ở Trung Nam Hải, và gia đình của ông là những triệu phú.

Và trong khi Xi, nhỏ hơn Trọng chín tuổi, và dường như đã nhất định làm Chủ tịch cả đời, người ta không rõ nhân vật gìa nua lãnh đạo Việt Nam muốn gì cho tương của mình. Đã 74 tuổi, đúng theo điều lệ của đảng CSVN, về mặt kỹ thuật, Trọng đã phải nghỉ hưu từ chín năm trước. Và trong khi điều lệ của đảng CSVN cũng buộc ông phải nghỉ hưu, rời khỏi vai trò Tổng Bí thư khi đảng CSVN tổ chức Đại hội tiếp theo vào năm 2021, về mặt lý thuyết, Trọng sẽ được phép phục vụ một nhiệm kỳ Chủ tịch nước kéo dài cho đến năm 2026, do đó ông sẽ giữ được quyền lực cho đến năm 82 tuổi nếu còn đủ sức khỏe và còn yêu quyền lực. Trong những bài phát biểu của mình, Trọng đã đề cập đến tuổi già và sức khỏe kém đi, ra vẻ như một chính khách cựu lãnh đạo quốc gia đang cố gắng đóng góp trong tuổi hoàng hôn trái ngược với phong cách mạnh mẽ đầy nhiệt huyết ôm lấy quyền lực của Xi. (Xi đã có thể đã có lúc bị khủng hoảng sức khỏe tại một thời điểm, mất tích trong nhiều tuần – nhưng báo chí nhà nước không hề đề cập đến việc này, vì thường xuyên tìm đủ mọi cách để che giấu sự già nua của giới lãnh đạo.)

Tổng Bí thư đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng tuyên thệ nhậm chức Chủ tịch nước tại Hội trường Quốc hội Hà Nội ngày 23 tháng 10 năm 2018. Nguồn: AFP/Getty Images.

Không có sự sùng bái cá nhânnào về Trọng để nói đến – giới lãnh đạo đảng Cộng sản Việt Nam thường ưa tôn vinh những đồng chí đã chết của họ trong khi cố gắng hết sức để tránh xa ánh đèn sân khấu, và Trọng không hề có ý định đi ngược lại truyền thống đó. Hình ảnh của Trọng dường như không thấy xuất hiện trong nững tài liệu tuyên truyền của đảng. Và, bất kể nhiều chục năm làm việc như một người bình luận và biên tập chuyên nghiệp, tác phẩm của Trọng không được lưu hành, phổ biến rộng rãi, cũng không thấy trong những cuốn tiểu sử thần thánh hóa trưng bày ở các hiệu sách Việt Nam. Diện mạo của Xi, xuất hiện khắp mọi nơi ở Trung Quốc; tại một hội chợ sách xuất cảng sách gần đây, những tác phẩm duy nhất được bày bán đều là của Xi, và tư tưởng của ông đã được chính thức ghi vào hiến pháp. Sự sùng bái cá nhân ngày càng tăng của họ Tập đã khiến nhiều nhân vật lãnh đạo thế hệ cũ, chỉ giám lẩm bẩm lên tiếng lo ngại trong riêng tư; cách giữ quyền lực của Trọng có thể khéo hơn.

Cả hai người đều cam kết sửa đổi lại hai đảng của họ, và do đó thay đổi cả hai nước Việt Nam và Trung Quốc, theo hình ảnh của họ. Xi đang khẳng định sự thống trị ở một đất nước đang cố gắng kết hợp một ý thức hệ cứng nhắc với những nhu cầu phát triển của thế kỷ 21. Trọng, muốn đổi mới kinh tế từ từ nhưng ổn định, đang hướng đến việc tìm điểm cân bằng chuẩn giữa tình đồng chí anh em với Đảng Cộng sản Trung Quốc — mà thành công của nó đã mang lại mang lại tính hợp pháp cho những người anh em Leninist của Trung Quốc ở Hà Nội — với những bước thân mật đến gần với sức mạnh ở Washington mà Hà Nội hy vọng sẽ giúp chống lại điều mà cả hai nước đều thấy là tham vọng quá đáng của Trung Quốc ở Biển Đông.

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net


Nguồn: Vietnam’s Quiet New Autocrat Is Consolidating Power | Bennett Murray | The Financial Post | November 7, 2018.

]]>
http://dcvonline.net/2018/11/08/nhan-vat-chuyen-quyen-o-viet-nam-dang-lang-le-tom-thau-quyen-luc/feed/ 0
Người Mỹ gốc châu Á có thể biến Quận Cam thành biển Xanh hay không? http://dcvonline.net/2018/11/06/nguoi-my-goc-chau-a-co-the-bien-quan-cam-thanh-bien-xanh-hay-khong/ http://dcvonline.net/2018/11/06/nguoi-my-goc-chau-a-co-the-bien-quan-cam-thanh-bien-xanh-hay-khong/#respond Tue, 06 Nov 2018 04:00:33 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1618556 ]]> Viet Thanh Nguyen | Trà Mi dịch

Bất bình với những chính sách chống nhập cư của đảng Cộng hòa, người Mỹ gốc châu Á có thể lật ngược thế cờ giúp cho đảng Dân chủ trong một số cuộc tranh cử khít khao vào Hạ viện ở miền Nam California.

Những lá cờ Việt Nam Cộng hòa và cờ Mỹ tung bay trong một sinh hoạt hàng năm của thuyền nhân Việt Nam tại Westminster Memorial Park ở Westminster, Calif., Vào tháng Tư. Nguồn: Leonard Ortiz/Orange County Register, via Getty Images

Năm 1988, khi tôi còn là sinh viên năm thứ nhất tại Đại học California, Riverside, tôi lái xe chở đám bạn học gốc Việt Nam háo hức đến Quận Cam ở gần đó. Khi đó chỉ mới 13 năm sau khi chiến tranh Việt Nam chấm dứt, nhưng đã có một giấc mơ người Mỹ gốc Việt mà Quận Cam là một biểu tượng, Trung tâm buôn bán Asian Garden ở Westminster. Giữa tiếng nhạc Việt Nam thời thượng, chúng tôi ăn món ăn Việt Nam, xem hàng Việt Nam, và ngồi trên ban công của trung tâm buôn bán kiểu Mỹ, nhâm nhi cà phê đá Việt Nam và ngắm nhìn người Việt Nam.

Khu mua sắm Asian Garden là trung tâm của Saigon Nhỏ ở Quận Cam. Đến năm 1988, Saigon Nhỏ đã vững vàng, với vô số các cửa hàng, nhà hàng và doanh nghiệp Việt Nam nằm trên Đại lộ Bolsa. Cộng đồng này gồm người tị nạn gốc Việt Nam và gốc Hoa, những người đã bỏ Việt Nam chạy thoát vào cuối cuộc chiến. Đó là một cộng đồng triệt để chống Cộng sản. Quận Cam nói chung là một cộng đồng khá bảo thủ và chống Cộng, nhưng nó cũng còn rất nhiều người Mỹ da trắng vào thời điểm đó. Không phải tất cả mọi người ở Westminster và Quận Cam đều hoan nghênh chào đón những người tị nạn cộng sản Việt Nam trong những năm 1970 và 1980.

Ba mươi năm sau, Westminster có một thị trưởng người Mỹ gốc Việt, và Quận Cam đã bầu một số chính khách người Mỹ gốc Việt. Hầu hết đều thuộc đảng Cộng hòa, và lớn tiếng chống Cộng sản. Nhưng ngày nay chủ nghĩa cộng sản không còn là vấn đề quốc gia như trước kia, và trong khi thế hệ người Mỹ gốc Việt lớn tuổi vẫn giữ khuynh hướng của đảng viên đảng Cộng hòa và bảo thủ, thế hệ trẻ phần lớn đã bỏ Đảng Cộng hòa, gia nhập đảng Dân chủ hoặc là cử tri độc lập. Những thay đổi này đã gây ra những thay đổi lớn hơn tại một Quận Cam trước đây từng kiên định theo khuynh hướng Cộng hòa, ngày nay ngày càng nghiêng về phía đảng Dân chủ và độc lập hơn. Những thay đổi chính trị này ít nhất một phần do sự thay đôi ở thành phần dân số trong một quận lỵ hiện nay có đến một phần năm người gốc châu Á và một phần ba người gốc châu Mỹ La tinh, trong khi đó, vào năm 1980, 80% là người da trắng không phải sắc dân châu Mỹ La tinh.

Thay đổi thành phần dân số kết hợp với ý thức hệ của dân chúng Quận Cam có thể là một trong những lý do chính khiến Đảng Cộng hòa nhất định đưa ra một chính sách chống nhập cư, tìm cách biến Hoa Kỳ trở lại thành một nước Mỹ trước năm 1965. Khi đó một bộ luật mới, Đạo luật Nhập cư và Nhập tịch, đã đưa ra một chính sách nhập cư công bằng hơn. Trong nhiều chục năm trước đó, Hoa Kỳ đã không nhận những người di dân từ châu Phi, châu Á hoặc châu Mỹ La tinh, bắt đầu với Đạo luật loại trừ người Trung Hoa từ năm 1882. Nếu là dân của một trong những lục địa này thì Đạo luật Nhập cư và Nhập tịch năm 1965 hầu như là một thành công. Nhưng đối với Đảng Cộng hòa, với thành phần cơ sở phần lớn là dân Mỹ da trắng từ nhiều năm, viễn cảnh trở thành một quốc gia thiểu số-đa số đã phát triển mạnh hơn sau năm 1965 có thể là điềm báo sự suy giảm quyền lực chính trị của đảng Cộng hòa.

Ở Quận Cam, dường như có một tỷ lệ nghịch, giữa sự gia tăng dân số người Mỹ gốc thiểu số [không phải người da trắng] với sự suy giảm quyền lực của Đảng Cộng hòa. Đảng Cộng hòa đang nắm đa số ở Hạ viện Quốc hội có thể dựa trên một số vài ghế dân biểu, một vài trong những ghế đó ở California, trong đó có bốn ghế ở Quận Cam; chính trị địa phương ở đây có thể có tầm quan trọng quốc gia. Ảnh hưởng chính trị sẽ là một làn gió mới cho khối người Mỹ gốc châu Á. Người Mỹ gốc Cuba ở Florida, sau khi bỏ đảo quốc chạy trốn, thoát khỏi chủ nghĩa cộng sản như người tị nạn cộng sản Việt Nam, đã phô trương ảnh hưởng trên chính trường quốc gia ở Mỹ một phần bằng cách đồng loạt bỏ phiếu như một khối bảo thủ thống nhất. Là một phần của khối người Mỹ gốc châu Á ở Quận Cam, liệu người Việt Nam – và người Mỹ gốc châu Á nói chung – có thể trở thành một một khối độc lập có thể bỏ phiếu cho cả hai bên hay không?

Đối với Đảng Cộng hòa, liên minh tinh thần chống cộng sản ở cuối thế kỷ 20 với các giá trị kinh tế và xã hội của khối bảo thủ đã thu hút nhiều người di cư gốc châu Á và người tị nạn cộng sản, kể cả cha mẹ tôi. Nhưng liên minh đó đã vỡ tan. Cha tôi nay đã 84 tuổi; cụ vẫn chống cộng sản, nhưng khinh thường Donald Trump. Ông không phải là người đơn độc. Ông Trump chỉ giành được 18% phiếu bầu của người Mỹ gốc châu Á và 32% phiếu bầu của người Mỹ gốc Việt Nam. Ngay cả nhiều đảng viên đảng Cộng hòa gốc châu Á cũng đang cảm thấy rất khó để tiếp tục ủng hộ đảng của họ vì đảng Cộng hòa không những chống những người tị nạn và những người di cư không có giấy tờ, mà còn chống đối cả những người nhập cư hợp pháp.

Ví dụ, một điều lệ của liên bang đang được đề nghị tên là “gánh nặng của chính phủ” [“public charge” – là những cá nhân phần lớn lệ thuộc vào chính phủ để sinh sống; ví dụ như nhận thêm tiền mặt để có đủ thu nhập hoặc đang ở trong các cơ sở của chính phủ, hoặc cần được chăm sóc dài hạn bằng chi phí của chính phủ – TM] sẽ từ chối không cấp thẻ xanh cho những người nhập cư hợp pháp đang dùng các chương trình tem phiếu thực phẩm, Medicaid và các chương trình trợ cấp liên bang khác, gồm tiền có được khi khai thuế (tax credits) để giúp mọi người mua bảo hiểm y tế. Những người nhập cư thuộc những loại kể trên có thể bị trục xuất. Bây giờ Tổng thống Trump vừa đề nghị xóa bỏ quyền công dân của trẻ em sinh tại Mỹ có cha mẹ là công dân nước khác. [Quyền này được Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ bảo vệ – TM].

Mặc dù rất khó để Tổng thống Trump có thể thực hiện lời tuyên bố đó, nhiều đảng viên đảng Cộng hòa đang thúc đẩy việc cắt giảm mạnh số người nhập cư theo chính sách đoàn tụ gia đình và ủng hộ cái gọi là chương trình nhập cư dựa trên khả năng. Hãy tạm thời quên đi cái chính sách chọn người nhập cư dựa trên “khả năng” đó sẽ loại ra rất nhiều người di cư da trắng ở những thế hệ trước, cũng như những người nhập cư gốc châu Á trong thời gian gần đây. Nhập cư theo chính sách đoàn tụ gia đình đã đưa rất nhiều người di cư châu Á vào nước Mỹ và giúp làm cho người Mỹ gốc châu Á trở thành sắc tộc thiểu số phát triển nhanh nhất tại đây. Nếu Đảng Cộng hòa hạn chế gắt gao chính sách đoàn tụ gia đình, thì họ có thể chết đứng trước khối đa số các cử tri người Mỹ gốc châu Á.

Đối với tôi, một người chỉ đến Quận Cam để thưởng thúc những món ăn Việt Nam ngon nhất ở ngoài Việt Nam thì ý tưởng Quận Cam, và nhất là Saigon Nhỏ, trở nên gần gũi hơn hoặc ngay cả do dự đến với đảng Dân chủ là điều lý thú, vì đây là nơi có dân số gốc Việt Nam lớn nhất bên ngoài Việt Nam. Nhưng nếu Đảng Dân chủ giả định rằng thành phần dân số dồng nghĩa với tương lai chính trị, thì họ có thể sẽ thất vọng. Lý do là cộng đồng người Mỹ gốc châu Á là một tập hợp đa dạng ở nhiều mặt, kể cả niềm tin chính trị và nỗi đam mê khác của họ.

Tại Quận Cam, một trong những cuộc vận động cử tri lớn nhất trong khối cử tri người Mỹ gốc châu Á đã xảy ra để phản đối một nỗ lực của quận hạt trong chương trình tìm nơi nương náu cho những người vô gia cư ở những thành phố trong địa phận của quận. Người Mỹ gốc châu Á ở những nơi giàu có hơn như Irvine đã lớn tiếng phản đối kế hoạch này của quận. Ban lãnh đạo người Mỹ gốc Việt của Westminster đã chống lại tư cách “đất dung thân” (sanctuary status) của tiểu bang California. Trên toàn quốc, chính sách “hành động khẳng định” (nâng đỡ dân thiểu số) trong việc tuyển sinh đại học, đặc biệt là ở các Đại học hàng đầu (Ivy League), đã làm rạn nứt cộng đồng người Mỹ gốc châu Á. Trong khi hầu hết người Mỹ gốc gốc Á ủng hộ chương trình nâng đỡ dân thiểu số, nhiều người Mỹ gốc Hoa phản đối, và họ đã mạnh mẽ phản đối chương trình này.

[Một lý do khiến người Mỹ gốc Hoa phản đối chương trình nâng đỡ dân thiểu số có thể là vì họ tự tin vào khả năng của sinh viên gốc Hoa, nhiều sinh viên sẽ được tuyển vào các đại học danh tiếng đó không cần phải nâng đỡ(1). – TM].

Tài sản và giáo dục, ở Quận Cam và trên toàn quốc, do đó vẫn có thể có những yếu tố mà Đảng Cộng hòa có thu hút được khối cử tri người Mỹ gốc châu Á. Một nhà báo ở Quận Cam Gustavo Arellano lập luận rằng, “Đảng Cộng hòa có thể tồn tại ở một nước Mỹ ngày càng đa dạng nếu nó làm cho người gố châu Á thanh người ‘da trắng’.” Sự quyến rũ về mực độ “trắng” đã có từ lâu trong khối người Mỹ gốc châu Á, một số trong khối sắc tộc này vẫn đôi lúc muốn liên minh với người da trắng và ngược lại, kể từ khi các địa chủ ruộng gòn trong thế kỷ 19 đưa công nhân người Trung Hoa đến miền Nam nước Mỹ để có thể làm việc thay cho những công nhân da đen. Nhưng những quyến rũ như vậy thường đổ vỡ vì những vụ kỳ thị như đưa người Mỹ gốc Nhật Bản vào nhà tù tập trung và Chiến tranh Việt Nam, đã thuyết phục nhiều người Mỹ gốc châu Á rằng họ không phải là người da trắng.

Hôm nay, một lần nữa, Đảng Cộng hòa đang đánh mất một cơ hội khác để thu hút người Mỹ gốc châu Á, những người sẵn sàng liên mình cùng xép hàng với người da trắng. Và đó là vì sự hấp dẫn của những dấu hiệu kỳ thị chủng tộc được mã hóa của nó đối với người Mỹ gốc châu Á về các vấn đề của giai cấp trung lưu như giáo dục, đường phố sạch sẽ và các khu phố an toàn đang bị những lời kêu gọi kỳ thị chủng tộc được mã hóa của khối người da trắng đối với dân di cư đè bẹp.

Thật là mỉa mai vì từ góc nhìn thuận lợi của Saigon Nhỏ và nhiều nơi khác ở Quận Cam nơi người Mỹ gốc châu Á và người Mỹ gốc Latinh đã xây dựng những cộng đồng phát triển mạnh; chính người nhập cư đã giữ cho khu vực này năng động về mặt kinh tế, đầy màu sắc về mặt văn hóa xã hội và một văn hóa ẩm thực thú vị. Khuynh hướng của đảng Cộng hòa cho rằng cắt giảm lớn ở mặt dân nhập cư sẽ giúp cho nước Mỹ tốt hơn, sẽ chỉ làm nó tổn thương – và giảm sự hấp dẫn đang tuột dốc của Đảng Cộng hòa đối với khối người Mỹ gốc châu Á.

Viet Thanh Nguyen, một người viết bình luận đồng thời là tác giả, gần đây nhất, của cuốn “The Refugees,” và là người biên tập cuốn “The Displaced: Refugee Writers on Refugee Lives.” Ông dậy tiếng Anh tại Đại học Nam California.

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net


Nguồn: The cliché is true: this is the most important US midterm, ever | Robert E Kelly | The Interpreter | 5 November 2018.

(1) Nguồn: The College Board data from
Mean SAT Scores by Race/Ethnicity, 2015
Group — Critical Reading / Mathematics / Writing
American Indian 481 482 460
Asian American 525 598 531
African American 431 428 418
Mexican American 448 457 438
Puerto Rican 456 449 442
Other Hispanic 449 457 439
White 529 534 513

Combined SAT Score, and Changes Since 2006, by Race/Ethnicity
Group — Combined Score 2015 / Change Since 2006
American Indian 1423 -27
Asian American 1654 +54
African American 1277 -14
Mexican American 1343 -28
Puerto Rican 1347 -16
Other Hispanic 1345 -26
White 1576 -6

]]>
http://dcvonline.net/2018/11/06/nguoi-my-goc-chau-a-co-the-bien-quan-cam-thanh-bien-xanh-hay-khong/feed/ 0
Sáo ngữ nhưng đúng: đây là cuộc bầu cử trung hạn quan trọng nhất của Hoa Kỳ, http://dcvonline.net/2018/11/05/sao-ngu-nhung-dung-day-la-cuoc-bau-cu-trung-han-quan-trong-nhat-cua-hoa-ky/ http://dcvonline.net/2018/11/05/sao-ngu-nhung-dung-day-la-cuoc-bau-cu-trung-han-quan-trong-nhat-cua-hoa-ky/#respond Mon, 05 Nov 2018 04:00:35 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1616971 ]]> Robert E Kelly | TM

Một trong những lời sáo rỗng, dở nhất của chính trị Mỹ là cuộc bầu sắp tới là quan trọng nhất trong đời bạn hay trong lịch sử cận đại, v.v..

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tổng thống sắp tới dự báo một cơn bão ở Mỹ. Nguồn: Stephanie Keith/Getty.

Khi nghiên cứu về chính trị Hoa Kỳ trong những năm 1990, tôi đã được nghe tất cả những lời sáo rỗng đó. Người Mỹ bị mê hoặc vì quan niệm rằng các cuộc bầu cử là những bước ngoặt lớn trong đời sống quốc gia. Giới tuyền thông của Mỹ không ngừng làm nổi bật khái niệm này – dường như để tăng số khán giả theo giõi, họ đã làm cho sự việc thêm phần quan trọng – và những chuyên gia bình luận bầu cử ở Mỹ như Karl Rove, Frank Luntz và James Carville đã xây dựng sự nghiệp của họ quanh ý tưởng này.

Cuộc bầu cử trung hạn năm 2018 đã trở thành một cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng nhất trong một thời gian dài, chắc chắn là trong cuộc đời tôi.

Những cuộc bầu cử giữa kỳ thường không quá hồi hộp và khó thở quá; nhiệm kỳ tổng thống không bị đe dọa, vì thế tác động của cuộc bầu cử sẽ tự động thấp hơn.

Nhưng hầu hết các cuộc bầu cử tổng thống mà tôi còn nhớ cũng không gây ra những hệ quả lớn lao. Theo định nghĩa, chuyện xảy ra thường xuyên, cứ bốn năm một lần thì không thể là sự kiện đặc biệt được. Khi nghĩ lại về những cuộc bầu cử Hoa Kỳ kể từ khi Chiến tranh Lạnh chấm dứt, hai trong số đó “quan trọng nhất trong cuộc đời tôi” là cuộc bầu cử năm 2004 và 2016.

Năm 2004, cuộc bầu cử là sự kiện rất quan trọng bởi vì nó sẽ quyết định cuộc chiến tranh của Mỹ ở Iraq, và tương lai của một tổng thống đắc cử nhưng thua phiếu cử tri vào năm 2000. Chiến thắng năm 2004 của George W. Bush đã củng cố cả tính hợp pháp của nhiệm kỳ tổng thống của ông và sự tiếp tục cuộc chiến tồi tệ nhất của Mỹ kể từ sau chiến tranh Việt Nam.

Nhưng cuộc bầu cử năm 2016 phải là cuộc bầu cử quan trọng nhất sau chiến tranh lạnh của Mỹ. Hoa Kỳ đã bầu một nhân vật làm show truyền hình, vô cùng không nghiêm túc và đang cổ xúy chủ nghĩa độc tài và các quan điểm xã hội cực hữu mà người Mỹ nghĩ rằng họ sẽ không ủng hộ ở thế kỷ 21. Donald Trump đã phơi bầy cho mọi người thấy sự kỳ thị chủng tộc ở Mỹ thực sự lớn hơn nhiều so với những gì mà hầu hết giới tinh hoa người Mỹ da trắng nghĩ là hiện hữu ở đời thường. Trump cũng đã phơi bày khuynh hướng độc tài với dân chúng Hoa Kỳ mà hầu như không ai nghĩ rằng có thể có trong nền dân chủ lâu đời nhất thế giới.

Trump đã cai trị gần với một đảng viên đảng Cộng hòa chính thống, nhưng ông được bầu làm tổng thống với những chủ đề phản động hung hãn khiến mọi người phải giật mình và cho thấy sự mong manh của nền dân chủ của Mỹ nhiều hơn mọi người nghĩ, đặc biệt là sau một nhiệm kỳ tổng thống trung dung, vô vị của Barack Obama.

Đây là một nhiệm kỳ tổng thống Hoa Kỳ gần như một chế độ độc tài nhất trong lịch sử của nó – không, Donald Trump không phải là một kẻ độc tài hay phát xít, nhưng ông gần với vai trò đó hơn bất kỳ tổng thống Mỹ nào khác. Khi tôi nói chuyện trước khán giả trong giới doanh nhân ở Đông Á, câu hỏi thường xuyên là liệu Trump có phải là Mussolini của Mỹ hay muốn trở thành một kẻ độc tài hay không.

Ngôn ngữ của Trump trên Twitter, chẳng hạn như thường xuyên gọi giới truyền thông “kẻ thù của nhân dân” là một dạng rất gần với độc tài. Và quyết định gần đây muốn xóa bỏ quyền công dân của trẻ em con của công dân các quốc gia khác sinh ở Mỹ, được Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ bảo vệ, bằng một sắc lệnh hành pháp là một hành động quá đáng và đậm nét độc tài mà gần như chắc chắn sẽ đưa chính quyền của ông ra hầu tòa.

Trump cũng đang xây dựng lại đảng Cộng hòa theo hình dạng của riêng mình, làm cho nó ngày càng trông giống như đảng gần như phát xít National Rally (trước đây là National Front — Mặt trận Quốc gia) ở Pháp. Hoa Kỳ chưa bao giờ có một đảng theo chủ nghĩa dân tộc ở bản xứ, nhưng nếu theo dõi giới truyền thông ủng hộ Trump, rõ ràng nhất là Fox News, trong những tuần trước cuộc bầu cử giữa kỳ này, khán giả sẽ ngạt thở vì luận điệu đậm màu chủ nghĩa dân tộc, nếu chưa phải là công khai kỳ thị chủng tộc.

Do đó, cuộc bầu cử trung hạn năm 2018 đã trở thành một cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thổng thống quan trọng nhất trong một thời gian dài, chắc chắn trong cuộc đời tôi.

Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2016 cử tri Mỹ có thể bày tỏ quan điểm với triết lý cai trị bằng chủ nghĩa Trump chứ không chỉ là một khẩu hiệu vận động bầu cử. Nếu đảng Cộng hòa giữ được đa số ở Quốc hội, Trump, các đảng viên Cộng hòa ở Quốc hội và các cử tri bầu cho GOP sẽ coi đây như là một sự phê chuẩn giá trị của phong trào theo Trump từ năm 2016.

Nguồn: Ảnh của Tòa Bạch Ốc.

Những đảng viên đảng Cộng hòa không theo Trump như Jeff Flake và Paul Ryan sẽ tiếp tục bỏ cuộc. Họ sẽ được những chính trị gia phù Trump, kiểu Mặt trận Quốc gia, thay thế. Trump sẽ tiếp tục tấn công dồn dập bằng những chủ đề về chủng tộc và “tập đoàn đen” dường như đang đem lại nhiều kết quả tốt cho ông. Và cử tri bầu cho Trump sẽ cảm thấy được giải thoát khỏi sự “đúng đắn chính trị” để được công khai khiêu khích hơn nữa bằng những biểu dương kỳ thị chủng tộc trước mọi người, như ở Charlottesville hồi năm ngoái.

Hiện tại, vẫn có thể lý luận rằng Trump là một ‘tổng thống tình cờ’.

Hiện tại, vẫn có thể tranh luận rằng Trump là một “tổng thống tình cờ”. Ông thua phiếu phổ thông (dù thắng phiếu đại cử tri), và dường như không muốn đắc cử, không coi trọng trách nhiệm, và dường như không có nhiều chương trình chính sách ngoài những bất bình của ông – “thống trị và làm nhục bọn tự do”, tấn công bất cứ điều gì Obama đã làm, làm giầu cho tập đoàn Trump.

Chiến thắng của GOP (đảng Cộng hòa) trong cuộc bầu cử trung hạn lần này sẽ chấm dứt lựa chọn bác bỏ Trump. Nếu cuộc bầu cử 2018 và 2020 không đưa ra được sự đối kháng mạnh mẽ với GOP – không chỉ với Trump, mà với cả GOP nói chung – thì phong trào theo Trump sẽ tiếp diễn. Khối Trumpist sẽ trở nên cực đoan hơn cả bây giờ đặc biệt là về các tiêu chuẩn công bằng về chủng tộc và hiến pháp.

Khi sự phân cực không đối xứng trở nên tồi tệ hơn, nước Mỹ sẽ ngày càng trở nên không thể kiểm soát được nữa. Thủ đoạn kích động chủng tộc của Trump sẽ tiêu cực hóa làm trầm trọng thêm mối quan hệ chủng tộc, và GOP sẽ trôi về phía một đảng của người da trắng giống như Mặt trận Quốc gia phụ thuộc vào một liên minh phân biệt chủng tộc già nua. Khi những cử tri này qua đời, liên minh độc tài thiểu số Trump sẽ không thể thắng cử mà không dùng đến mánh lới vi hiến.

Dưới thời Mitch McConnell và Trump, đảng Cộng hòa đã thí nghiệm dùng những biện pháp có vấn đề pháp lý, chẳng hạn như luật xác định quyền cử tri cực kỳ khắt khe, cố tình để trống ghế thẩm phán ở Tối cap Pháp viện, quân sự hóa biên giới, đóng cửa chính phủ và các đe dọa trốn nợ để hù dọa Đảng Dân chủ, v.v.. Tất cả những việc thế này sẽ tồi tệ hơn, và quyền hành trong tay đảng Cộng hòa sẽ ngày càng châm ngòi bùng nổ những khủng hoảng hiến pháp.

Chính quyền Cộng hòa độc tài, đặc biệt là một loại Mặt trận Quốc gia Trump khắc nghiệt, cũng sẽ có khả năng gây ra một phản ứng dữ dội ở phe tả. Thật vậy nếu Trump thắng cử tổng thống năm 2020 và vẫn thua phiếu phổ thông, khủng hoảng hiến pháp có thể là một tương lai gần.

Đó sẽ là lần thứ ba chỉ trong 20 năm – 2000 và cả 2016 – phiếu Đại cử tri đã cho GOP thắng những cuộc bầu cử mà họ đã thất bại. Khối người Mỹ cánh tả có thể cảm thấy rằng các cơ cấu cai trị của nước Mỹ có cấu trúc bất lợi cho họ và ngăn chặn không cho họ được cầm quyền dù đã thắng cuộc. Một đảng Cộng Hòa sau khi đã Trump hóa sẽ không cai trị quốc gia như một đảng trung hữu dù biết rằng họ chỉ thắng khít khao thậm chí sẽ làm cho sự tức giận của cánh tả trở nên tệ hại hơn nữa.

Tôi viết tất cả những điều trên đây như một cử tri suốt đời ghi danh với đảng Cộng hòa. Tôi đã đi bầu trong những cuộc bầu cử sơ bộ của GOP từ năm 18 tuổi. Tôi đã trở thành cử tri đứng giữa trong cuộc tổng tuyển cử từ khi đảnng Cộng hòa trở thành cực đoan dưới thời Bush II, nhưng tôi không bao giờ thay đổi, vẫn ghi danh với đảng (Cộng hòa), vì tôi thấy GOP cần những cử tri bỏ phiếu cho những ứng cử viên ôn hòa trong các cuộc bầu cử sơ bộ. Làm những việc thế này thật không thoải mái dưới thời Bush và sau đó là Sarah Palin, nhưng dưới thời Trump, thì đó là một thảm họa. Lần đầu tiên trong cuộc đời, tôi đã bỏ phiếu 100% cho một liên danh Dân chủ (bằng phiếu khiếm diện) trong cuộc bầu cử lần này, cho cả một ứng cử viên mà tôi tin là kém hơn đối thủ đảng thuộc Cộng hòa GOP.

Nhưng đây là điều hoàn toàn cần thiết, và tôi hy vọng bất kỳ bạn đọc người Mỹ nào cũng sẽ làm như vậy. Donald Trump là một mối đe dọa cho cả nền dân chủ của Mỹ và chủ nghĩa tự do. Ông đang biến Đảng Cộng hòa thành đảng của những người kỳ thị chủng tộc, gần như độc tài, loại Mặt trận Quốc gia (ở Pháp). Trump cần phải được đánh bại một cách dứt khoát bằng những lá phiếu trong tuần này và vào năm 2020. Cách tốt nhất để làm điều đó là bỏ phiếu một cách máy móc cho đảng Dân chủ cho đến khi chủ nghĩa Trump bị đánh gục.

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net


Nguồn: The cliché is true: this is the most important US midterm, ever | Robert E Kelly | The Interpreter | 5 November 2018.

]]>
http://dcvonline.net/2018/11/05/sao-ngu-nhung-dung-day-la-cuoc-bau-cu-trung-han-quan-trong-nhat-cua-hoa-ky/feed/ 0
Vấn đề thực trong cuộc tranh luận David Frum-Steve Bannon http://dcvonline.net/2018/11/03/van-de-thuc-trong-cuoc-tranh-luan-david-frum-steve-bannon/ Sat, 03 Nov 2018 04:00:44 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1614814 ]]> Stephen Maher | DCVOnline

Những lý luận kém cỏi của Bannon cần dược phản biện. Nhưng người được chọn để bảo vệ những giá trị tự do trong cuộc tranh luận này lại là Frum. Ông ta không phải là người thuộc khối tự do.

David Frum, tác giả và người trước đây viết diễn văn kinh tế cho Tổng thống Mỹ George W. Bush, tại nhà ở Washington, DC, vào năm 2009. Nguồn: David Howells/Corbis via Getty Images.

Vấn đề lớn nhất trong cuộc tranh luận Munk hôm thứ Sáu không phải là Steve Bannon. Đó là David Frum.

Nếu bạn đọc chấp nhận, cho mục đích lý luận, Munk Debates thật khôn ngoan đã mời một nhân vật kích động phân biệt chủng tộc không thu hút được ai lên diễn đàn tại thính đường Roy Thomson Hall thì cũng nên tìm người phản biện có thể băm nhỏ ông ta thành từng mảnh nhỏ.

Nhưng không, ban tổ chức đã để ông ta tranh luận với Frum.

Xem cuộc tranh luận giữa hai người như thế chẳng khác gì xem một cuộc tranh tài thể thao mà khán già lại hy vọng cả hai bên đều thua.

Tiếc quá, vì vấn đề họ đang tranh luận là câu hỏi cấp bách:

“Có phải tương lai của chính trị phương Tây là dân túy chứ không phải là tự do …”

[Người theo chủ nghĩa dân túy thường nhấn mạnh sự tương phản giữa “người dân” với tầng lớp “tinh hoa” và cho là mình đứng về phía “thường đân”.

Vắn tắt, chủ nghĩa tự do nhấn mạnh đến quyền cá nhân. Ở xã hội tự do mọi người đều có quyền tự do tư tưởng, quyền lực của nhà nước và tôn giáo bị hạn chế, pháp trị, tự do trao đổi tư tưởng, một nền kinh tế thị trường hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân tự do, và một hệ thống chính phủ minh bạch, quyền của công dân được bảo vệ. – DCVOnline]

Phần lớn thế giới tự do nằm trong tay những những người theo chủ nghĩa dân túy. Họ không phải là tầng lớp cai trị, nhưng có vẻ đã sẵn sàng để giành lấy quyền lực. Những giá trị tự do chung đã hướng dẫn các nền dân chủ phương Tây từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đang bị một đoàn người chủ trương độc đoán cực quyền đe dọa, trong số đó có Donald Trump, người mà Bannon đã giúp trở thành tổng thống.

Nếu bạn đọc tin vào giá trị của tranh luận, thì còn gì tốt hơn là phản biện Bannon, đặt những câu hỏi để ông ấy không thể trả lời, buộc ông ta phải biện hộ cho tư duy kém cỏi của mình?

Vấn đề của cuộc tranh luận là người bảo vệ chủ nghĩa tự do mà ban tổ chức đã chọn là Frum, không phải là người người thuộc khối tự do.

Không có nghĩa ông ta không phải là một người “Tự do” viết hoa, một người ủng hộ Đảng Tự do. Nó có nghĩa là ông ta không phải là một người đáng tin cậy ủng hộ và bảo vệ cho các giá trị “tự do” viết thường, như tự do và bình đẳng.

Frum đã từng thủ vai như vậy trong các lần xuất hiện trên truyền hình, trên Twitter và trong các trang báo của tờ The Atlantic. Ông thậm chí còn viết cả một cuốn sách — Trumpocracy — tấn công Trump.

Nhưng mặc dù ông ta là người Không bao giờ ủng hộ Trump — một trong những người thuộc đảng Cộng hòa từ chối xếp hàng sau lưng Trump sau khi ứng viên Tổng tống đã đánh bại “oắt con Marco” và “Ted dối như cuội” — và ông ấy rất giỏi trong việc đánh đổ những các lập luận tồi tệ của Trump – nhưng Frum không phải là người bảo vệ chủ nghĩa tự do. Và tệ hơn nữa, thành tích là người tuyên truyền chủ chốt cho cuộc chiến thảm khốc ở Iraq – thời Tổng thống bush – khiến ông ta trở thành mục tiêu dễ dàng bị tấn công.

Nếu tôi là Bannon, tôi sẽ hài lòng tranh luận với Frum, bởi vì Frum là một biểu tượng rõ ràng cho thấy sự thất bại của giới tinh hoa đã dẫn đến phản ứng dân túy của khối cử tri đã chán ghét và sợ hãi ở châu Âu và ở Hoa Kỳ. Thủ vai người tuyên truyền cho cuộc chiến ở Iraq – thảm họa lớn nhất trong lịch sử gần đây của Hoa Kỳ – Frum đã giúp tạo ra các điều kiện để chủ nghĩa dân túy phát triển.

Hồi năm 2002, Frum là một thành viên mới của một nhóm trí thức tân bảo thủ quanh George W. Bush. Là một trí thức người Canada ở Washington, Frum và chí hữu của ông đã thuyết phục Bush rằng người Iraq sẽ hân hoan mở rộng vòng tay đón những người Mỹ đến giải phóng họ, và người Iran, lấy cảm hứng từ những thay đổi ở Iraq, sẽ bỏ gông xiềng của giới tu sĩ và chào đón nền dân chủ. Đem kỷ nguyên hòa bình đến cho khu vực.

Nhưng năm 2003 một cách buồn bã ông viết,

“Một chuyện đùa yếm thế kể rằng ‘Hoa Kỳ thắng cuộc chiến, Iran giành được hòa bình, và Thổ Nhĩ Kỳ đã được hợp đồng.’”

Nhưng mặc dù ông đã công nhận sự thất bại của chiến tranh Iraq, Frum phủ nhận vai trò của ông trong cuộc chiến đó,

“Tôi có thể châm lửa tự thiêu để phản đối ngay trên sân cỏ Tòa Bạch Ốc và chiến tranh vẫn diến ra, không có tôi.”

Điều đó có thể xảy ra, nhưng cuộc chiến sẽ diễn ra không có một công cụ truyền thông quan trọng: “trục ác”, một khẩu hiệu tuyên truyền vô cùng hiệu quả đã lết hợp “Phe Trục” ở Chiến tranh thế giới thứ hai với ba nước ác độc không liên kết theo quan điểm của Bush; đó là Iran, Iraq và Bắc Hàn.

Frum là cha đẻ của cụm từ “trục ác” mà Tổng thống Bush đã dùng diễn văn Tình hình Đất nước năm 2002.

Trong cuốn sách năm 2003 tán dương Bush, The Right Man, Frum đã mô tả cảm giác của khả năng đế quốc mà ông và những chí hữu chủ chiến của ông cảm thấy khi họ đang khoái trá với chiến thắng (ngắn ngủi) của người Mỹ ở Afghanistan.

“Bạn đọc có thể thấy lý do tại sao nhiều người gièm pha nước Mỹ, những kẻ trù ẻo, và kẻ thù sẽ phải giật mình vì chiến thắng ở Afghanistan. Nếu vài trăm người và vài chục máy bay có thể dẹp tan Taliban, thì mười nghìn người và vài trăm máy bay có thể làm gì ở Iraq? Hay một trăm nghìn người và một ngàn máy bay có thể làm được gì cho toàn bộ vùng Vịnh? Đột nhiên có vẻ như sức mạnh của Mỹ có thể làm bất cứ điều gì. Câu hỏi lớn tiếp theo cần được chính quyền Bush trả lười là: Chính xác thì chính phủ này muốn làm gì? ”

Câu trả lời của Frum: xâm lăng Iraq.

Bush nói những lời của Frum “với sức mạnh và sự tự tin – và lần này, không ai ngạc nhiên vì sự thành công của ông ấy.”

Khi Frum rời khỏi Tòa Bạch Ốc sau khi kể công đã đẻ ra cụm từ “trục ác”, ông ta hân hoan gáy về thành công của cuộc chiến và tấn công phe chỉ trích cuộc chiến đó. 25 tháng 3 năm 2003, chỉ vài ngày sau khi kết thúc chiến dịch ném bom “Gây sốc và sợ hãi” đã san bằng phần lớn thành phố Baghdad, Frum đã viết một bài 6,500 từ tấn công những người chỉ trích cuộc chiến thuộc phe bảo thủ, cáo buộc họ cổ vũ cho kẻ thù của nước Mỹ.

“Họ bắt đầu bằng thù hận những người tân bảo thủ. Rồi họ thù ghét đảng của họ và vị tổng thống này. Cuối cùng họ đã ghét đất cả nước của họ. Chiến tranh là một sự gạn lọc tuyệt vời. Nó buộc mọi người phải chọn đứng về một phía. Những người bảo thủ nguyên thủy đã chọn — và những người còn lại trong chúng ta cũng phải lựa chọn. Trong một lúc nguy hiểm, họ đã quay lưng lại với đất nước của họ. Bây giờ chúng ta quay lưng lại, không đếm xỉa tới họ nữa.”

Sau đó vào năm 2003, ông xuất bản một cuốn sách – An End to Evil – với Richard Perle, người đã giúp biện minh cho cuộc chiến bằng cách tuyên truyền tin tình báo sai lệch liên kết Saddam Hussein với nhóm khủng bố Abu Nidal. Đọc cuốn sách này vào năm 2018, sẽ thấy nó ương ngạnh một đáng sợ, những sai lầm trong những phân tích về tình hình vào thời điểm đó đến là buồn cười, nếu hậu quả cho các tác giả của nó không đến nỗi quá khủng khiếp.

Frum và Perle cổ xúy chiến tranh nhiều hơn nữa: những cuộc xâm lược của Mỹ vào Bắc Hàn và Syria, cứng rắn đối với Iran, đàn áp người Hồi giáo ở Hoa Kỳ và một đạo luật đòi hỏi tất cả người Mỹ phải mang theo một thẻ căn cước quốc gia.

Những sự kiện khủng khiếp ở Iraq và Syria sớm cho thấy rằng toa thuốc của Frum-Perle đòi chiến tranh hơn nhiều hơn không thể thắng được trong những cuộc tranh luận ngay cả trong các think tank bảo thủ ở Washington.

Phải phẫn nộ khi đọc danh sách “bảy mục tiêu lớn” mà Frum và Perle đã vẽ ra cho cuộc chiến ở Iraq, gồmcả việc chấm dứt sự đe dọa của vũ khí hủy diệt hàng loạt của Saddam, chiến thắng khủng bố và những bài học quý giá về cách chiến đấu trong khu vực. Trên thực tế là một thảm họa, cuộc xâm lược đã dẫn đến các cuộc nội chiến ở Iraq và Syria, chưa kể cái chết của hàng triệu người, và sự nổi lên của khối ISIS; so với ISIS thì Abu Nidal chẳng khác gì những hướng đạo sinh.

Và một làn sóng khổng lồ những người tị nạn chạy trốn khỏi Trung Đông sang châu Âu để thoát khỏi cuộc xung đột đã dẫn thẳng đến sự trỗi dậy của khối dân túy mà bây giờ Frum đang phản đối.

Trong suốt thời gian đó, Frum vẫn vũng như trụ đồng không chút động lòng với những người khốn khổ đã phải bỏ của chạy lấy người vì chính sách mà ông ta từng hô hào cổ xúy. Trước khi tự chọn làm một người phê bình Trump, ông đã đưa ra những lý luận đến buồn nôn về mối đe dọa của những người nhập cư Hồi giáo, và đổ lỗi cho người Iraq về cuộc chiến mà ông đã hô hào ủng hộ.

Trong An End to Evil, ông yêu cầu bịt miệng những đối thủ ông:

“Những người chỉ trích cuộc chiến Iraq đã cạn kiệt kho kiên nhẫn và lòng dũng cảm của họ trước cả khi súng bắt đầu nổ đã tự loại mình khỏi vai trò lãnh đạo trong những cuộc đấu tranh đó.”

Mặc dù có nhiều thất bại lớn về sự kiện gây hậu quả lớn nhất trong đời sống trí thức của ông – nếu theo lập luận của Frum thì chính ông đã phải bị loại – Frum vẫn là một trí thức có ảnh hưởng với công luận, không có nghi ngờ gì, vì tài hùng biện của ông.

Nhưng sự chán ghét của ông đối với chủ nghĩa dân túy cần được hiểu là một phần của cuộc nội chiến kéo dài giữa những người bảo thủ Mỹ _ giữa những người theo chủ nghĩa trọng công dân đẻ ở địa phương hơn là người di cư trở thành công dân như Bannon ở một phe, và những người thuộc phe tân bảo thủ như Frum. Cuộc nội chiến đó dường như đã làm cho một số người trở nên rối rắm nghĩ lầm rằng Frum có thể là một người đủ sức bảo vệ cho các giá trị tự do.

Frum không phải là người như thế.

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net


Nguồn: The real problem with David Frum debating Steve Bannon | Stephen Maher | Macleans’ Nov 2, 2018.

]]>
Steve Bannon không phải là mối đe dọa đến giá trị của Canada http://dcvonline.net/2018/11/02/steve-bannon-khong-phai-la-moi-de-doa-den-gia-tri-cua-canada/ Fri, 02 Nov 2018 04:00:54 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1612962 ]]> Bình luận của BBT The Toronto Star

Người Canada đủ mạnh và đủ tự tin vào những giá trị của chính chúng ta để lắng nghe những người như Steve Bannon.

Tranh luận Munk: David Frum và Steve Bannon. Nguồn: The Globe and Mail

Chúng ta không cần phải lo ngại rằng sự liêm chính trí tuệ hoặc cơ cấu xã hội của chúng ta quá mong manh đến nỗi chúng có thể bị đe dọa khi ghe ông ấy bầy tỏ quan điểm trên đất nước của chúng ta.

Vì lý do đó, nếu không có lý do nào khác, thì không có lý do chính đáng nào để hủy cuộc tranh luận Munk đã chuẩn bi thực hiện vào tối thứ Sáu ở Toronto, nơi Bannon sẽ tranh luận với bình luận gia David Frum về vấn đề chủ nghĩa dân túy.

Cựu chiến lược gia Tòa Bạch Ốc Steve Bannon phát biểu tại một cuộc biểu tình ủng hộ các ứng cử viên đảng Cộng hòa. Nguồn: Jeffrey T. Barnes/AP)

Ban tổ chức Munk đã bị áp lực để hủy bỏ cuộc tranh luận này, với lý do làm như thế tỉ như cho Bannon một cơ hội để tuyên truyền quan điểm của ông ta về lý do tại sao chủ nghĩa dân tộc kinh tế và chủ nghĩa dân túy cánh hữu đang cất cánh trên toàn thế giới.

Bannon là một cựu cố vấn cao cấp của Donald Trump. Ông là kiến trúc sư chính đã giúp đưa Trump vào Tòa Bạch Ốc và một lý thuyết gia về chủ nghĩa dân túy mới, đang trên hành trình từ châu Âu đến Philippines và mới đây nhất là Brazil. Tệ hơn nữa, ông ta bị cáo buộc là một người theo chủ nghĩa da trắng thượng đẳng – điều mà Bannon phủ nhận.

Vì vậy, không có gì ngạc nhiên trong giai doạn căng thẳng hiện nay nhiều nhóm khác nhau đã yêu cầu ban tổ chức hủy bỏ cuộc tranh luận. Họ lập luận quan điểm của Bannon rất độc hại đến mức những tổ chức đúng đắn không nên “chuẩn hóa” nó. Đảng Tân Dân chủ Liên bang và tỉnh bang Ontario đã yêu cầu như vậy, mặc dù dân biểu liên bang NDP Nathan Cullen đã làm lý luận của ông yếu đi khi nói rằng ông tin tưởng rằng người Canada sẽ không chấp nhận chủ nghĩa Bannon. Ở điểm đó, ông Cullen đúng hoàn toàn.

Không có tranh cãi về chuyện quan điểm của Bannon đối chọi với suy nghĩ của hầu hết người Canada, và đối với họ nó là những tư tưởng thoái hóa. Chúng ta đã vô số lần bầy tỏ quan điểm chống lại chủ nghĩa dân tộc kinh tế phá hoại của chính quyền Trump, chủ nghĩa dân túy giả mạo đồng hành với nó, và những tu từ chia rẽ đã góp phần rất lớn đang tạo ra một môi trường để hặn thù có thể ăn sâu, bắt rễ. Tất cả những điều này có thể quy hết cho Bannon.

Nhưng cấm Bannon có phải là điều phải làm hay không? Để quyết định vấn đề này, điều quan trọng là chúng ta phải rõ ràng về những gì liên quan đến nó.

Trước nhất, đây không phải là một vấn đề tự do ngôn luận. Không ai có thể cho rằng chính phủ cấm Bannon vào nước này, hoặc nhà chức trách nên can thiệp để ngăn chặn không cho cuộc tranh luận xẩy ra. Tổ chức tranh luận ở trung tâm Munk có quyền tự do mời ông ta và Bannon đươc tự do đến phát biểu; tương tự, những người chống đối ông được tự do đả đảo quan điểm của Bannon và biểu tình chống lại sự hiện diện của ông ta. Tự do ngôn luận không có nghĩa là phát biểu không có hậu quả hoặc không bị phản đối.

Và tự do ngôn luận cũng hàm ý quyền có một khán giả. Rõ ràng mời Bannon là một lựa chọn của ban tổ tổ chức Munk, và người ta có thể đặt câu hỏi về sự khôn ngoan của lựa chọn đó. Đây có phải là cách tốt nhất để khuyến khích tranh luận về chủ nghĩa dân túy vào thời điểm này không?

Họ không thể không biết rằng Bannon là một cột thu lôi, và quyết định giới thiệu anh ta chỉ có thể được xem như một loại bẫy tri thức, một cách để thu hút sự chú ý đến một cuộc trao đổi bình thường được tổ chức thuần vì lợi ích của khối khán giả nhiều tiền — đủ để bỏ ra 200 đô la mua vé. Về mặt này, ít nhất, ban tổ chức rõ ràng đã thành công.

Nhưng nay Bannon đã được mời, bác bỏ lời mời ông ta là sai và phản tác dụng.

Nó sai bởi vì chúng ta cần phải nghe trực tiếp từ những người như Bannon trong một khung cảnh mà quan điểm của ông ta có thể dược khảo sát nghiêm ngặt. Ông ta không đến đây để được vinh danh hay được công kênh. Ông ấy đến để bị thách thức, và điều đó cần được hoan nghênh, chứ không nên sợ.

Gần đây Tạp chí Economist cũng bị chỉ trích tương tự như ban tổ chức Munk hiện nay, khi họ đưa Bannon vào một diễn đàn hội luận. Chủ biên của Tạp chí Economist, Zanny Minton Beddoes, đã biện họ cho quyết định của mình thế này:

“Tương lai của xã hội mở sẽ không do những người cùng chí hướng ngồi nói chuyện với nhau trong một phòng toàn tiếng dội gìn giữ, mà bằng cách đặt vấn đề với những tư tưởng khác nhau và đưa cá nhân từ mọi phía vào cuộc tranh luận.”

Đó là một lý luận vững chắc.

Nó cũng sẽ sai nếu loại Bannon ra ngoài vì lý do, dù thích hay không, cách suy nghĩ của ông ấy đang trở nên có ảnh hưởng hơn. Cố gắng để bao vây ông ta về mặt tri thức, hoặc gộp anh ta vào với những nhóm phân biệt chủng tộc không có uy tín như KKK, là vô nghĩa. Chúng ta phải hiểu sự cất cánh của chủ nghĩa dân túy mới, để chống lại nó một cách hữu hiệu hơn. Tại sao chúng ta lại không muốn nghe trực tiếp từ một trong những người chủ chốt của phong trào này?

Đồng thời, những cố gắng “giựt sụp sàn” của Bannon sẽ chỉ làm lợi cho ông ấy. Một điều rất rõ ràng là không ai có thể ngăn cản bất cứ người nào đi truyền bá ý tưởng của họ trong thời đại của internet. Hơn nữa, làm như vậy sẽ củng cố cho luận điệu dân túy cho rằng những trí thức “ngoài cuộc” như Bannon đang bị giới “tinh hoa” loại trừ và bịt miệng, không chịu nghe tiếng nói của họ.

Tốt hơn hết là không để cho Bannon thỏa mãn khi có thể tuyên bố rằng ông ta bị một nhóm người Canada quá âu lo hoặc quá sợ hãi để anh ta nói “kiểm duyệt”. Tốt hơn hết là khuyến khích những cuộc trao đổi tư tưởng càng rộng rãi càng tốt, đồng thời chúng ta cũng cần phơi bày vạch rõ cho mọi người thấy những tư tưởng tồi tệ và nguy hiểm như chúng đang là. Khi bảo vệ quyền tự do tư tưởng chúng ta có trách nhiệm chống lại hành động đàn áp tự do ngôn luận.

Hơn hết, chúng ta hãy tự tin và tin vào những giá trị của chúng ta. Giá trị của người Canada chắc chắn đủ mạnh để chịu được một chuyến viếng thăm của Steve Bannon.

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net


Nguồn: Steve Bannon is no threat to Canadian values | STAR EDITORIAL BOARD | Thu., Nov. 1, 2018.

]]>
Thái tử Ả-rập Saudi đã nói với Jared Kushner rằng Jamal Khashoggi là người Hồi giáo nguy hiểm http://dcvonline.net/2018/11/01/thai-tu-a-rap-saudi-da-noi-voi-jared-kushner-rang-jamal-khashoggi-la-nguoi-hoi-giao-nguy-hiem/ Thu, 01 Nov 2018 04:00:00 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1611623 ]]> Jason Lemon | DCVOnline

Chỉ vài ngày sau khi nhà báo Jamal Khashoggi của tờ The Washington Post bị giết chết trong Tòa lãnh sự Ả-rập Saudi ở Istanbul, Thái tử Ả-rập Saudi Mohammed bin Salman (MBS) đã nói với cố vấn Tòa Bạch Ốc Jared Kushner rằng Jamal Khashoggi là một người Hồi giáo nguy hiểm.

Donald Trump gọi vụ Ả-rập Saudi ám sát Jamal Khashoggi là một ‘sự che dấu tội ác tồi nhất’.

Theo một bản tin của tờ Washington Post, Thái tử Ả-rập Saudi Mohammed bin Salman nói với giới chức cao cấp trong chính quyền Trump, kể cả Jared Kushner, rằng Jamal Khashoggi nhà báo đã bị giết ở Thổ Nhĩ Kỳ là một người Hồi giáo nguy hiểm và yêu cầu Tòa Bạch Ốc tiếp tục giữ quan hệ ngoại giao giữa Ả-rập Saudi và Mỹ trong một cuộc gọi trước khi vương quốc này công nhận vụ giết người.

Khashoggi, một người viết xã luận cho tờ Washington Post và một cư dân Hoa Kỳ, đã mất tích vào đầu tháng 10 sau khi ông đi vào tòa lãnh sự Saudi ở Istanbul. Mặc dù ban đầu Riyadh đã phủ nhận, tuyên bố không biết gì về tình trạng của Khashoggi, cuối cùng đã phải thừa nhận – tuần sau đó – nhà báo Khashoggi đã bị giết bên trong trụ sở ngoại giao của Ẩ-rập Saudi trong một cuộc tấn công “đã tính trước”.

Nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ đã cho biết rằng không những Khashoggi đã bị giết mà ông còn bị hung thủ cưa xác thành nhiều mảnh bằng mọt cái cưa xương, dù đến nay vẫn chưa tìm được xác của Khashoggi.

Một người biểu tình ăn mặc như Thái tử Ả-rập Mohammed bin Salman tay vấy máu, phản đối bên ngoài tòa Đại sứ Saudi tại Washington, DC vào ngày 8 tháng 10, đòi công lý cho nhà báo Saudi Jamal Khashoggi bị giết hại ở Thổ Nhĩ Kỳ. Nguồn: Jim Watson / AFP / Getty

Theo bài báo của Washington Post, xuất bản hôm thứ Năm, Thái tử MBS, người mà nhiều người trong giới phân tích và trong quốc hội Hoa Kỳ đã buộc tội đứng sau vụ giết người rùng rợn này, nói với cố vấn cao cấp và cũng là con rể của Tổng thống Donald Trump Jared Kushner, và cố vấn an ninh quốc gia John Bolton rằng Khashoggi là một thành viên của Tổ chức Anh em Hồi giáo. Ả-rập Saudi, Các tiểu vương quốc Ả-rập thống nhất và các đồng minh khác trong khu vực coi nhóm Hồi giáo này là một tổ chức khủng bố, nhưng Hoa Kỳ thì không. Tuy nhiên, Bolton và các giới chức cao cấp khác của Hoa Kỳ, từ lâu đã tỏ ra chống đối Tổ chức Anh em Hồi giáo.

Trả lời cho những cáo buộc của MBS, gia đình Khashoggi đã gửi một tuyên bố tới tờ Washington Post cho biết những lời vu cáo đó hoàn toàn không chính xác.

“Jamal Khashoggi không phải là thành viên của Tổ chức Anh em Hồi giáo. Ông đã bác bỏ những cáo buộc đó đó nhiều lần trong vài năm qua. Jamal Khashoggi không phải là một người nguy hiểm bất cứ dưới hìn thức nào. Những tuyên khác đều lố bịch.”

Mặc dù Thái tử Mohammed được cho là ban đầu đã nói về Khashoggi với chính quyền Trump như thế, vương quốc Saudi sau này gọi vụ giết người là một “sai lầm khủng khiếp” và là một “thảm kịch khủng khiếp” tại một hội nghị thượng đỉnh ở Riyadh vào cuối tháng Mười. Hoàng gia Ả-rập Saudi nói thêm:

“Tôi tin rằng mọi người trên thế giới đều đau khổ. Đó là một tội ác ghê tởm không thể biện minh được.”

Một phụ nữ cầm bức chân dung của nhà báo và người phê bình Riyadh Jamal Khashoggi với hàng chữ, “Jamal Khashoggi mất tích kể từ ngày 2 tháng 10” trong một cuộc biểu tình trước tòa lãnh sự Ả-rập Saudi vào ngày 9 tháng 10 tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Nguồn: Ozan Kose/AFP/Getty

Đại sứ của Ả-rập Saudi tại Hoa Kỳ Khalid bin Salman, em của Thái tử MBS, đã tuyên bố mạnh hơn nữa, coi nhà báo Khashoggi như một “người bạn” đã cống hiến “một phần lớn cuộc đời của ông để phục vụ đất nước”.

Trong khi giới lập pháp đảng Cộng hòa và Dân chủ, cũng như giới phân tích, đã lên án Thái tử Mohammed kể từ giữa tháng 10; giới chuyên nghiệp cho rằng ban lãnh đạo Ả-rập Saudi tiếp tục bôi nhọ để làm mất uy tín nhà báo đã bị giết hại là bằng chứng họ có liên hệ mật thiết đến vụ giết người đối lập. Bruce Riedel, cựu nhân viên CIA và học giả tại Học viện Brookings, nói với tờ The Washington Post.

“Đây là việc bôi tro trát trấu thêm sau vụ cố ý giết người đã định trước.”

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net


Nguồn: Saudi Crown Prince Told Jared Kushner That Jamal Khashoggi Was A Dangerous Islamist Days After Journalist’s Murder | Jason Lemon | newsweek.com, November 1, 2018.

]]>
Nếp sống đạo một thời (2) http://dcvonline.net/2018/10/31/nep-song-dao-mot-thoi-2/ Wed, 31 Oct 2018 04:00:54 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1610032 ]]> Nguyễn Văn Lục

Việc tranh chấp giữa Cố Tế và cô Mến đã qua đi như nước chảy qua cầu và hầu như chỉ còn là câu chuyện của mấy người luống tuổi trong làng từng chứng kiến hay nghe kể lại. Nói đi thì cũng phải nói lại, cả cái làng này đều là tá điền đi làm công cho giới nhà giầu.

Chương hai | Nếp sống đẹp của xứ đạo

Tiền đâu mà dân làng đóng góp để xây nhà thờ? Chẳng qua cũng là tiền của giới giầu có bỏ ra hiến cho nhà xứ cả. Tiền đất đã đành, tiền mua vật liệu ai bỏ ra? Còn ai vào đây nữa! Rồi nếu quan tâm thêm một chút nữa, đã có bao nhiêu xứ đạo? Mà có xứ nào đã thiết lập được cả một dòng nữ tu? Chỉ riêng làng Yên Phú có cả dòng Mến Thánh Giá (MTG) với gần một trăm cô mụ. Số là, Bà Nhất, Bà Nhì của nhà dòng vốn là hai chị em ruột, con cái các nhà giàu có. Họ đã không lập gia đình, tự nguyện đời sống độc thân hiến dâng mình cho Chúa. Khi được bố mẹ chia của, họ đã hiến cả mảnh đất phần hương hỏa để xây cất nhà dòng MTG hiện nay, và họ trở thành hai mẹ bề Trên. Người ta thường gọi hai bà là Bà Nhất, Bà Nhì. Tiền bạc đất đai là của họ cả. Dân làng cùng lắm góp công sức! Có người coi đó chỉ có thể là việc Chúa làm, người thường sao hiểu được.

Vì công đức họ bỏ ra nên trong nhà thờ, nhà xứ dành ra có những ghế một người ngồi, có đệm hẳn hoi. Ghế thường đặt riêng ra ở đầu hàng, trên bệ ghế quỳ, có gắn bảng đồng để tên các ông bà ấy dành riêng cho họ không ai được phép ngồi.

Đây là cách ghi ân của nhà xứ đối với họ, cũng là công bằng thôi. Tổ chức nhà xứ nào cũng theo một quy trình nhất định: xây nhà thờ, rồi xây trường học và sau đó mới xây nhà xứ và dành một khu đất để xây một nghĩa địa.

Sống và chết dưới bóng Thánh Giá

Người không có tài sản, không có đạo không được như vậy nên nhiều khi chết phải chôn nhờ trên các mảnh ruộng trong làng.

Người giàu có, khi chết được chôn cất trong khu đất của gia tộc của họ. Nhà xứ có hơn 20 mẫu ruộng, phần lớn là do sự dâng cúng của những người giầu có hay do số tiền dâng cúng của những người mua chức Hậu. Vì thế mới có chuyện trong làng có nhiều ông Hậu, bà Hậu đành phải gọi là Hậu nhất, Hậu nhì hay hay Hậu Ba.

Vì thế, việc của Mến xét cho cùng, công của giới giầu có thì nhiều, tội thì không đáng kể.

Và nếu nói cho rốt ráo, trận đói năm Ất Dậu, mặc dầu xứ Kẻ Tâng không phải là vùng tâm bão của trận đói. Nhưng ruộng của giới giầu có đâu chỉ nằm trong phạm vi làng Yên Phú mà rải rác trong các làng lân cận như Bói, Kẻ Non, Lác Triều, Kỷ Cầu, làng Căn, làng Chè, v.v..

Ruộng phần lớn là thuộc ruộng xâm canh, nghĩa là trồng trọt trên đất không thuộc địa phận của mình, nên họ phải thuê người trông coi. Nhưng nhiều tá điền thích cấy rẽ, nghĩa là thuê ruộng để làm và nộp một phần hoa lợi cho chủ ruộng, vì có lợi hơn cho họ. Nhưng họ phải tự lo liệu từ lúc cầy bừa, gieo mạ đến lúc gặt lúa gánh về. Lỗ lã phải chịu nếu gặp năm mất mùa. Giới giầu có cũng như nhà xứ nhờ thế cũng rảnh rang không phải trông nom gì. Cả hai bên đều có lợi, nhất cử lưỡng tiện.

Tuy nhiên, việc cấy rẽ tùy thuộc vào Chân Ruộng. Ruộng chân Nhất đẳng, tức ruộng tốt nhất phải nộp cho nhà xứ mười vuông thóc. Một vuông tính ra hai thúng, một thúng chùng 10 Kg. Nghĩa là, một mẫu ruộng sau khi gặt hái xong phải nộp cho nhà xứ hai tạ. Trung bình một mẫu có thể gặt được từ hai mươi lăm đến ba mươi vuông thóc.

Nhà xứ lấy một phần ba, tá điền hai phần ba, Kẻ có công, người có của.

Ruộng chân hai, tức ruộng xấu hơn, nhà xứ lấy tám vuông một mẫu. Ruộng chân ba chỉ còn lấy 6 vuông.

Tuy nhiên, cày cấy tùy vào vận trời. Nếu có gió may thổi về từ trên mạn ngược thổi về, lúa sẽ mẩy. Thu hoạch từ 25 vuông đến 30 vuông là chắc rồi. nhờ đó có đồng ra đồng vào chờ màu lúa năm tới.

Nhưng gặp năm mất mùa, nghĩa là úng lụt, mưa làm rơi rụng phấn nhị thêm gió tây nóng thổi về làm khô phấn nhị, lúa sẽ lép, ít hạt. Đang từ 30 vuông xuống còn 15 vuông. Khi nộp cho chủ điền hay nhà xứ vẫn phải nộp lúa trắng. Trước khi nộp, phải cho vào quạt gió để thổi lúa lép ra ngoài.

Trong trường hợp đó chỉ có nước xin chủ điền giảm tô. Nhà xứ thường nới tay, cánh chủ điền cũng vậy, gia giảm tùy người. Phần thầy mẹ tôi còn có phần rộng rãi hơn.

Nói dài dòng như trên để thấy rằng xứ Kẻ Tâng có quyền hãnh diện là giới giầu có, nhà xứ cũng như gia đình thầy mẹ tôi đã giúp đỡ tất cả những tá điền nghèo để họ có thể sống qua cơn khốn cực. Chẳng hạn không thu lợi nhuận mùa gặt như thường lệ. Mẹ tôi còn đong thóc cho các anh con nhà bác sống qua ngày. Mỗi buổi sáng, mẹ tôi cho nấu nồi 30 cháo múc ra từng bát cho những kẻ đang chết đói ở các làng khác vất vưởng trước cổng nhà. Nhưng phần đông, họ chết đói, vì bụng đã ỏng ra vì suy dinh dưỡng, thiếu hẳn chất đạm (Kwashiorkor). Đói đến bụng ỏng ra đi đứng như phụ nữ có mang.

Nhưng xét cho cùng, tấm lòng thương người của giới giầu có cũng không tự nhiên mà có được. Hẳn là xuất phát từ tinh thần của tôn giáo buộc họ phải làm như vậy theo lời huấn giáo của Chúa:

“Vì ta đói, các ngươi đã cho ta ăn; ta khát, các ngươi đã cho ta uống; ta là khách lạ, các ngươi tiếp rước ta;”

[Ma-thi-ơ 25:35].

Các làng khác cũng thiếu gì người giàu, tại sao dân làng bị bỏ đói và đi tha phương cầu thực? Họ thiếu một cái gì đó mà nơi các xứ đạo có được. Phải qua thử thách mới biết được. Sau này, làng tôi dưới thời Việt Minh không có cha cố nữa. Nhà thờ biến thành nhà kho. Vậy mà con chiên bổn đạo vẫn tập trung lại đọc kinh cầu nguyện, cố gắng giữ một nếp sống đạo tối thiểu. Các sổ sách, giấy tờ hộ tịch sau bao nhiêu biến cố chính trị cộng với chiến tranh tàn phá nay nhà xứ vẫn giữ được nguyên vẹn.

Cũng cần nói cho rõ, lúa của nhà xứ thu hoạch được, một phần ba số đó, nhà xứ phải làm sổ sách gửi về nhà Chung Kẻ Sở để nuôi các chủng sinh trường Hoàng Nguyên và trường Lý Đoán. Còn dư ra Nhà Chung Kẻ Sở lại lấy số thóc dư ra phân phối cho các xứ nghèo. Tất cả công việc này đều do tay một mình thầy Cai Trại trông coi.

Bị cướp cũng nguyện cầu: Dân giáo xứ  Phú Yên đọc kinh cầu nguyện trên phần đất nhà cầm quyền định cướp ngày 18/9/2018.

Kinh nghiệm đời sống đạo tốt đẹp ngay trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, tuyệt vọng nhất vẫn là những nét đẹp tôn giáo cần phải “gìn vàng giữ ngọc”. Khi có tờ Sống Đạo, năm 1972, tôi được các anh lớn cử đi làm “phóng viên” tại một họ đạo có cái tên khá lạ lùng: Họ đạo Xóm Lách, quận 4, thuộc khu Khánh Hội. Ở đây, toàn dân lao động và dân buôn thúng bán mẹt, tụ lại đây từ các vùng quê có chiến tranh chạy về. Vậy mà không có dân anh chị giang hồ, đâm chém hoặc trộm cướp. Phải đi qua rất nhiều ngõ ngách, cầu khỉ mới tới được. Vậy mà họ cũng tự dựng được một ngôi nhà nguyện khoảng ba gian, mái là những mái tôn sắt rỉ của những khu nhà cháy gom lại. Tối tối, bổn đạo vẫn tụ lại đây đọc kinh rổn rang.

Đó phải chăng là nếp sống đạo của xứ đạo làng tôi cách nay hơn nửa thế kỷ?

Những biến động chính trị chưa từng thấy trong giáo hội

Mặc dầu cá nhân cô Mến có thể không phải với Cố Tế. Thế nhưng, điều đó một cách ngoài ý muốn của mọi người, nó như báo hiệu một sự cáo chung vai trò của các thừa sai người Pháp tại Việt Nam. Kể từ 1933-1945, Vatican đã bổ nhiệm bốn giám mục Việt Nam tiên khởi, nhằm bản địa hóa giáo hội địa phương và làm nhẹ gánh sự có mặt của các thừa sai ngoại quốc tại Việt Nam.

Cho đến năm 1951 phần lớn các thừa sai đều rút lui khỏi vai trò lãnh đạo giáo hội Việt Nam.

Họ rút lui một cách thầm lặng, tuân phục, đáng kính và nhường chỗ lại cho các linh mục bản xứ. Tôi được biết như Giám Mục Jean Cassaigne Sanh về Di Linh chăm sóc người cùi. Tôi đặc biệt nhắc đến Cố Victor Caillon, tên tiếng Việt là cố Năng, vì tôi từng ở trong nhà thờ Cửa Bắc đến 4, 5 năm, ra vào gặp cố. Cố là cha chính xứ nhà thờ Cửa Bắc rồi trở thành cha Tổng Quyền đại diện, vậy mà rút lui về ở ẩn coi một giáo xứ ở tỉnh Phan Thiết. Khi LM Trịnh Như Khuê lên làm Giám mục theo lời kể của cha Trọng thì tiếng Pháp của GM Khuê còn yếu, cố Năng mỗi ngày, đúng 11 giờ, lái xe Vespa từ nhà thờ Cửa Bắc đến tòa Giám Mục để dạy tiếng Pháp cho G.M Khuê.

ROME (10/5/1976) – Hồng y Giuse-Maria Trịnh Như Khuê, TGM Hà Nội, giữa, bước vào Thánh đường San Francesco di Paola tại Rôme hôm Chủ nhật sau khi được phong chức Giám mục hiệu tòa nhà thờ này. TGM Khuê đã được Giáo hoàng Phaolô VI nâng lên bậc Hồng y trong buổi Công nghị trang trọng diễn ra hôm thứ hai. (AP Wirephoto)

Cũng không ngờ thể nào được khi Nhật đảo chính Pháp, cố là một trong những tù binh Pháp bị Nhật bắt giam. Người Nhật bắt sĩ quan Tây cởi trần, quỳ trước của trại Hành Chánh tài chánh, nằm đối diện với nhà thờ Cửa Bắc. Sau đó, cố đã về Tây, chán cảnh nước Pháp, lại sang tình nguyện ở Việt Nam, rồi chết trên mảnh đất quê hương thứ hai của ngài. GM Paul Seitz của hội Thừa sai Hải ngoại Paris tức Cha Kim về chăm sóc trẻ em mồ côi ở Quần Ngựa, sau này lại được cất nhắc lên làm giám mục Kon Tum. Sau 1975, ngài cho xuất bản cuốn Le Temps des Chiens muets (Thời của những con chó không sủa). Giám mục Chaise Thịnh, giám mục của Hà Nội cả đời sống thanh bạch, khiêm nhường, đi đâu Cha Thịnh chỉ dùng một chiếc xe đạp đầm để đi thăm các họ đạo. Khi cha Thịnh chết, mặc dù mua một cỗ quan tài rộng quá khổ cũng không đặt ngài vào được. Cuối cùng, ông Chí Thành, anh bà con bên bác của Giám Mục Trọng phải đứng lên người cha để dặn xuống cho xác lọt vào quan tài.

Đó là nếp sống đạo đẹp đẽ, từ các nhà truyền giáo như một tấm gương sáng của các thừa sai người Pháp để lại. Ai chê trách họ là tùy người ấy. Tôi đã từng kể kinh nghiệm đời sống của tôi bên cạnh các cha dòng Chúa Cứu Thế, người Gia Nã Đại tại Dinh Hoàng Cao Khải các năm 1951-1953.

Cha Dubé, dáng người hiền lành, ít nói, chỉ cười nhoẻn. Trong thời gian tôi bị bệnh phù chân đến liệt chân. Mỗi ngày cha cõng tôi trên vai từ nhà học đến nhà ngủ, cách xa nhau khoảng nửa cây số, đi về như thế cũng cả tháng, vừa đi vừa hát một mình. Ôi còn có sự san xẻ nào hơn nếu không có niềm tin vào Chúa của Ngài! Tệ hơn nữa, có lần một anh đánh rơi cái bút máy vào hố cầu tiêu đứng khóc. Ngài lẳng lặng cởi áo chùng, áo cánh rồi quần dài, chỉ còn độc nhất chiếc quần đùi. Lần đầu tiên tôi nhìn thấy một ông Tây mình mẩy lông lá như thế. Cha nằm rạp xuống sàn cầu tiêu, nghiêng mặt một bên, thò tay vào lỗ cầu tiêu khoắng, dòi bọ bò lên tứ tung. Rồi cha cũng kiếm được chiếc bút máy. Nhoẻn miệng cười, lau chùi đưa cho cậu bé. Còn có nụ cười nào dẹp hơn trên đời này?

Nhà thờ xứ Yên Phú sau này do linh mục Việt Nam cai quản. Tiếp nối công trình xây dựng của cố Tế, nay đã có nhà xứ khang trang rộng rãi, uy nghiêm mà nếu đứng ở trên đê sẽ thấy tháp chuông nhà thờ bao quát cả một vùng rộng lớn. Trong số linh mục Việt Nam, có cha Vũ Xuân Kỷ sau này nhận anh tôi cũng như giám mục Phao Lồ Lê Đức Trọng làm dưỡng tử. (ông là Cha bố). Chúng ta còn nhiều dịp khác để nhắc đến vai trò Lm Vũ Xuân Kỷ về mặt đạo cũng như mặt đời, nhất là từ sau 1955.

Làng Yên Phú quê tôi, một xứ đạo nhỏ bé, nghèo nàn mà cho đến ngày hôm nay cũng rất nghèo so với các vùng khác. Nhưng nơi đã có những người con như Lm Vũ Xuân Kỷ, Lm Nguyễn Minh Thông.

Lm. Nguyễn Minh Thông (đeo kính, đứng giữa) và đồng môn trong những ngay du học. Nguồn: ảnh gia đình.

Trong thời gian anh tôi, Lm Nguyễn Minh Thông, bị đi tù cộng sản Hà Nội, Lm Vũ Xuân Kỷ đã âm thầm cho người bà con bí mật thăm nuôi anh tôi ở nhà giam Hỏa Lò. Người đó là ông Vũ Đình Liệu (1919-2005), đi theo Việt Minh từ những ngày đầu kháng chiến; trong thời gian từ 1945 đến 30/04/1975, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng tại Vùng Tây Nam ở miền Nam như: Chủ nhiệm Việt Minh huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh; Bí thư Huyện ủy Châu Thành; Phó Bí thư Tỉnh ủy Trà Vinh; Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau; Khu ủy viên sau đó là Bí thư Khu ủy khu 9 kiêm Chính ủy Quân khu 9. Sau 30/04/1975, ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá IV và V. Ông lần lượt đảm nhiệm các chức vụ Phó Trưởng ban Tuyên huấn Trung ương; Ủy viên Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh; Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh (01/1977-03/1979); Bí thư Tỉnh ủy Hậu Giang (dưới tên Nguyễn Thanh Bình). Khi ông qua đời vào năm 2005, mấy tháng sau tôi có ghé thăm bà quả phụ Vũ Đình Liệu, lúc bấy giờ được chính quyền cộng sản cho một căn biệt thự rộng rãi ở đường Tú Xương, biệt thự chắc là do người Pháp để lại. Bà ngăn ra và cho trường dậy Anh ngữ Quốc Tế xây một căn nhà ba tầng, cho thuê rồi hết hạn thì căn nhà này trở thành tài sản của bà Liệu. Cho nên cuộc sống bà quá dư dả và thoải mái, tiêu gì cho hết vài ngàn đô la một tháng. Một con trai và một con gái của ông bà cũng có chức vụ lớn trong chính quyền như Giám đốc một Đài phát thanh. Đúng chính hiệu tư bản đỏ.

Bà Liệu vẫn còn giữ bản chất quê mùa, chất phác và thật thà như đếm của phụ nữ miền quê đất Bắc. Bà cho biết, khi ông vào miền Nam thì năm thì mười họa mới có dịp gặp nhau trong đôi ngày rồi lại đi biền biệt. Bà không biết tất cả những việc ông làm và chỉ nghe nói về vụ cha Thông mà không hiểu đầu đuôi câu chuyện ra sao. Ơn đền nghĩa trả, tôi đến đây để thắp một nén hương trước vong linh ông để thầm tỏ lòng biết ơn một người đã lo cho anh tôi lúc tù đầy ở Hỏa Lò. Cạnh bàn thờ, tôi thấy có treo ba vòng hoa. Và chỉ ba vòng thôi.

Khi tiễn tôi ra về tận cửa, bà chỉ sang căn biệt thự xê xế đối diện nói như đùa mà hóa ra sự thật:

“Nhà của thằng Nguyễn Tấn Dũng đấy. Lúc anh ấy còn sống, anh ấy rất quý Dũng và chắc kỳ này chức Thủ tướng là về tay nó chứ không ai khác.”

Sau này quả đúng như vậy; Nguyến Tấn Dũng trở thành Thủ tướng CHXHCN Việt Nam từ 2006 đến 2016, linh thật!

Thời nay nhìn lại, người ta nhận ra một điều chưa từng xẩy ra bao giờ đối với các tu sinh còn ngồi ghế Chủng Viện hay Đại Chủng Viện mà đã tham gia chính trị, đã bất tuân lệnh Bề trên. Chuyện lớn lắm không phải nhỏ. Như một cuộc cách mạng trong giới nhà tu!

Đây cũng là lần đầu tiên các người tu sĩ trẻ của một Giáo Hội Công giáo còn non nớt về mọi mặt đã dám đứng lên thách thức thẩm quyền tôn giáo thông qua các thừa sai Pháp. Việc làm của họ chỉ bày tỏ một thái độ chính trị hơn là một hành động chính trị cụ thể. Tuy nhiên cũng từ chỗ đứng, chọn lựa ấy mà nhiều tu sinh đã dấn thân, nhập cuộc, ra khỏi dòng tu hoặc vẫn chọn con đường tu hành , nhưng là một linh mục làm chính trị.

Vì thế, đã có một số tu sĩ công giáo cùng thế hệ anh tôi – rõ hơn cùng ở Đại Chủng Viện Xuân Bích Hà Nội – “hăng hái” nghe theo tuyên truyền của Việt Minh chống lại các cha giáo thừa sai và tình nguyện đi theo Việt Minh.

Theo Trần Thị Liên, Tuần báo “Thứ Bảy” có một mục nhan đề “Dưới bóng Thánh Giá” cổ võ cho việc tảy chay các thừa sai ngoại quốc dưới những nhan đề như: “Các thừa sai người Âu Châu, một trở ngại lớn cho Độc lập dân tộc.”

(Trích tóm tắt Tran Thi Lien, Les catholiques Vietnamiens pendant la guerre d’Indépendance (1945-1954) entre la reconquête coloniale et la résistance communiste, 1996, trang 124-125)

Đa số sinh viên đại chủng viện Xuân Bích trong số đó có anh tôi không đi theo Việt Minh và vẫn vâng lời Bề trên và các cha giáo thừa sai Pháp.

Nhưng cũng theo Trần Thị Liên, một số nhỏ linh mục và sinh viên Đại chủng viện Xuân Bích, Hà Nội đã mạnh mẽ kết án các thừa sai và nêu khẩu hiệu “Độc lập bằng bất cứ giá nào” trong đó một số sinh viên đại chủng viện gốc miền Nam ra học tai Hà Nội như các Lm Hồ Thành Biên, Võ Thành Trinh. Sau này họ trở thành các linh mục “Quốc doanh”.

Tuy nhiên, các linh mục này đã không được sự tín nhiệm của đa số người công giáo.

Mặc dầu vậy, trong ngày lễ tuyên dương Độc Lập tại vườn hoa con cóc, gần vườn Bách Thảo thì theo như lời Lm Phạm Hân Quynh — một trong những người hăng hái nhất và cũng là một trong những người sau khi đi du học Pháp, tình nguyện về miền Bắc sớm năm 1954 — có khoảng 130 các thầy Đại chủng sinh gồm ban Triết và Thần học. Đa số các thầy trẻ trong ban Triết đã tham dự cuộc mít tinh này. Trong đó có anh tôi. Còn lại một số nhỏ, thuộc trường Lý Đoán hay ban Thần Học, thì ở lại Đại Chủng Viện, tại Quần Ngựa, một địa điểm cách không xa Vườn hoa con cóc, sát thảo cẩm viên không xa bao nhiêu. Đoàn tu sĩ áo đen ấy đã đi bộ từ Quần Ngựa đến nơi mít tinh và đứng thành một nhóm nổi bật nhất ngay bên cạnh khán đài.

Cha Tông, sau này là cha xứ nhà Thờ Lớn được cử cầm cờ vì vóc dáng to lớn, mạnh khỏe. Trên đường đi, trẻ con tò mò trèo lên cửa sổ nhà bên đường ngó xem bị bộ đội rút súng bắn rớt xuống ngay (Dữ thật!).

Đoàn các tu sĩ tiến ra phố Ngọc Hà, lễ đài được đặt ra ở vườn hoa trước cửa vào vườn Bách Thảo. Đoàn được xếp ngay trước lễ đài chỉ cách mấy thước. Trên lễ đài, bộ đội Việt Minh cầm súng quay mặt ra. Có thể đám đông chừng 3. 4 chục ngàn người. Trên lễ đài có đến vài chục người, nhưng người ta nhận ra người đứng giữa là Hồ Chí Minh, với gương mặt xanh xao, yếu ớt. Bên cạnh ông có các ông Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, ông Hồ bá Cang tức Hoàng Quốc Việt, ông Trần Huy Liệu, trưởng ban tuyên truyền.

Ông Hồ tuyên bố độc lập và thành lập nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa mà khẩu hiệu là Độc lập, Tự do, Hạnh Phúc.

Có lẽ, không gì hơn để nghe chính một sinh viên Đại chủng viện Xuân Bích, Lm Phao lô Lê Đắc Trọng, sau này là giám mục kể lại đã có mặt trong buổi mít tinh hôm đó. Cha Trọng lúc ấy còn là Trưởng tràng của đại chủng viện Xuân Bích. Theo Lm Trọng, ngày tựu trường của các sinh viên là ngày 1-9 thì đến ngày 2-9 là có buổi lễ tại nhà thờ, sau đó 2 giờ chiều mới có buổi mít tinh. Nhiều người sau này lầm tưởng buổi mit tinh diễn ra vào buổi sáng.

Lm Trọng ghi lại như sau:

“Sáng hôm sau (2-9) chúng tôi có mặt tại nhà thờ Lớn Hà Nội từ 8 giờ sáng. Nhà thờ trang hoàng trọng thể, có cả một lá cờ đỏ sao vàng căng trên cung thánh(chưa mấy ai đặt vấn đề cộng sản), một chiếc ghế tựa lớn bọc nhung quen dùng cho Toàn Quyền hay vị thượng khách nào đó..

Cha Nghiêm chính xứ cùng với mấy người, mặc áo dòng đứng cuối nhà thờ chờ đón phái đoàn. Phái đôàn là mấy người thanh niên. Cha Nghiêm không biết ai là trưởng đoàn nên hỏi: “ Vị nào là trưởng đoàn? Họ chỉ vào một thanh niên 30 tuổi, đó là ông Võ Nguyên Giáp.”

(Phao Lô Lê Đắc Trọng. Chứng từ của một Giám Mục. Những câu chuyện về một thời, Diễn Đàn Giáo Dân, trang 284)

Dù sao ở đây chỉ nói lên khát vọng của tuổi trẻ khát vọng độc lập. Những người tham dự cuộc mít tinh không nhất thiết theo Việt Minh.

Hà Nội, ngày 2 tháng 9 năm 1945. Nguồn: PBS/ The Vietnam War, Geoffrey C. Ward viết truyện phim, Ken Burns and Lynn Novick đạo diễn.

Có một số thầy ở chủng viện Xuân Bích đặc biệt như thầy Quảng “hăng hái theo Việt Minh lúc ban đầu”. Thầy Quảng cũng là người dẫn đầu sinh viên đại chủng viện Xuân Bích tham gia ngày tuyên bố Độc Lập của Việt Minh. Nhưng sau này thầy Quảng tiếp tục việc tu trì và còn vào dòng tu Châu Sơn (dòng Khổ tu) và sau làm Bề trên dòng Châu Sơn.

Đến năm 1954, cha Kỷ làm chủ tịch “Ủy Ban Liên Lạc những người công giáo yêu tổ quốc yêu Hòa Bình” – thường gọi tắt là Ủy Ban liên lạc – Nhưng được biết một điều bí ẩn qua lời kể của Lm Trọng sau này

“Khi cha Kỷ gần qua đời, nằm ở bệnh viện Việt Xô, cha Oánh ra làm các phép cho Ngài, còn các cha liên lạc nói ngài không nghe. Một hôm tôi đến, ngài đang nằm quay mặt vào trong, các ông liên lạc đứng ở ngoài hơn chục cha. Tôi đến, các ông liên lạc nói với nhau, ‘Cha Trọng đấy’, ngài nghe thấy và quay ra, bắt tay cười vui vẻ, có lẽ lúc đó ngài đã giã từ liên lạc rồi.”

(Phao lồ Lê ĐắcTrọng, Ibid, trang 502)

Lm Oánh ở đoạn trích dẫn trên cũng là bạn cùng về về miền Bắc với anh tôi.

Những người đã suốt đời theo Việt Minh vì hai chữ lý tưởng rồi lúc cuối cuộc đời cũng biết mình đã lầm đường như Cha Kỷ thật không thiếu.

Cha Trọng có kể một câu chuyện mà tôi muốn nhắc lại như một tấm gương và cũng để kết thúc phần các tu sĩ tham gia chính trị.

Đó là trường hợp cha già Hồng rất năng nổ, đi đâu cũng “tư cách người cách mạng”, đứng thẳng, giơ nắm tay chào, rồi vẫy theo kiểu các nhà cách mệnh lúc đó. Trong các buổi lễ công giáo như lễ các linh hồn, cha già Hồng thường chen vào để mừng luôn thể như mừng ngày lễ Độc Lập tại họ Phúc Lâm. Rồi sau lễ, Ngài ngồi để giáo dân đi qua mặt ngài cũng giơ nắm tay chào. Lúc ấy cha Trọng cũng có mặt trong những buổi lễ đó.

Vậy mà, theo Lm Trọng:

“Hai linh mục Bằng và Hồng kết thúc cuộc đời một cách vất vả. Linh mục Bằng vào đêm 19-12-1946, có thể đã bị trôi sông do Việt Minh, áo thâm dài của ngài nằm đâu đó trước bờ sông Hồng, phía Nam Hà Nội.”

(Phao Lồ Lê Đắc Trọng, Ibid, trang 290-291)

Cha Trọng quá cẩn thận. Còn ai vào đây nữa mà linh mục lại dùng chữ “có thể”.

Những ngày hè tại quê tôi

Nếp sống đạo của người Thiên chúa giáo chan hòa trong mọi sinh hoạt làm ăn, trong lễ nghi cưới hỏi, ma chay, v.v.. Nhưng đối với riêng tôi thì những ngày hè là những ngày vui khó quên. Và không hề biết tới những biến động chính trị sắp xẩy ra trong làng, cho anh tôi và nhiều người khác. Sau này mới nhận ra rằng đây là những kỳ hè cuối cùng mà anh tôi đã về quê nhà trước khi bước vào một định mệnh rời bỏ quê hương đi du học năm 1950.

Kỳ hè này có thể xác định là vào khoảng năm 1944. Đến năm 1946, sau khi cuộc chiến tranh Việt-Pháp bùng nổ, anh tôi một lần nữa, từ Đại chủng viện Xuân Bích Hà Nội, chạy tản cư về quê. Nhưng kể từ đây không bao giờ có những kỳ hè an bình như trước nữa..

Sau này, bản thân tôi cũng chỉ còn nhớ đến anh tôi là qua kỳ nghỉ hè lúc anh đã lên Đại Chủng Viện Xuân Bích Hà Nội. Mới đầu anh tôi học ở trường Tiểu chủng viện Hoàng Nguyên, ở Sở Kiện. Nơi đây để đào tạo các chú. Mãn tràng, anh tôi lên Hà Nội, được đặc biệt học trường Trung Học Pascal của Pháp để đi thi tú tài. Lấy xong hai bằng tú tài thì anh chính thức được nhận vào Đại chủng viện Xuân Bích — học để chuẩn bị làm linh mục. Và phải học qua hai năm Triết Học và sau đó 4 năm về thần học.

Lúc này tôi đã có trí khôn và hiểu biết của một đứa trẻ 5, 6 tuổi.

Tôi còn nhớ kỳ hè là tôi và người anh kế nô nức mong anh tôi về, nhưng đồng thời cũng lo sợ vì anh tôi rất nghiêm khắc, cần thì dùng roi vọt thẳng tay, hoặc bắt quỳ đến rụng đầu gối. Vậy mà tôi may mắn chưa một lần bị anh tôi phạt. Bao nhiêu hình phạt nặng nhẹ, người anh kế của tôi lãnh hết. Anh tôi lập ra thời khóa biểu mỗi ngày mà hai anh em chúng tôi phải theo, không cần nhắc nhở. Nhưng các chị tôi thì được miễn!

Từ sáng sớm tinh mơ, khi có chuông hiệu nhà thờ thì anh em chúng tôi như các bổn đạo đã phải dạy để đi lễ từ lúc trời còn tờ mờ sáng, khoảng 5 giờ, sau đó giáo dân còn ra đồng làm việc. Nhà thờ chỉ le lói vài ánh đèn dầu treo lơ lửng không đủ sáng. Trước khi cha ra làm lễ, còn phải học kinh bổn, rồi các kinh trong ngày, sau đó cha mới ra làm lễ.

Trẻ con trai gái được xếp ngồi hai bên, phía gần bao lơn nhất. Đây là thời gian mà trẻ con như chúng tôi dễ ngủ gà, ngủ gật. Cơn buồn ngủ đến không cưỡng lại được, cố gắng lắm mắt cũng cứ díp lại. Nhưng ác thay có một ông quản giáo đi lên đi xuống dọc nhà thờ, chỉ phía trẻ con thôi, tay ông lăm lăm chiếc roi mây và chỉ rình xem đứa trẻ nào ngủ gật là quất một cái vào lưng thật điếng người. Và suốt buổi lễ, ông chỉ chăm chăm cầm chiếc roi mây sẵn sàng ra roi. Trẻ con đang ngủ gà, ngủ gật, bị roi quất, giật bắn mình như thấy sao trên trời!

Nhưng phía sau người lớn ngủ gật thì ông lại không quất mà lờ đi. Kể cũng lạ thật.

Ở đây, xin dài dòng đôi chút về vai trò của Bõ kéo chuông. Ông bõ còn gọi là anh mới vì anh ở làng khác đến có bổn phận kéo chuông ngày 4 lần. Khi kéo chuông hiệu, Bõ kéo ba tiếng rồi ngưng, kéo tiếp ba tiếng khác, lại ngưng, rồi tiếp 3 tiếng nữa, cộng lại là 9 tiếng. Sau đó bõ kéo một hồi dài, quả chuông lắc từ bên này sang bên kia như điên cuồng. Bõ đu người lên, đu dưa từ bên này sang bên kia trông như một con nhái bén. Cái khó là bõ phải đánh vật với cái chuông, kìm để chuông không đánh tiếng thứ tư. Đánh tiếng thứ tư là hỏng. Kìm cái chuông nặng 200 kí lô nghe nói đặt mua từ bên Pháp hẳn không dễ. Phải dùng sức người ghì chuông lại không cho chuông trở ngược lại.

Khoảng 15 phút sau chuông hiệu là lúc cha đã bắt đầu ra làm lễ. Đến khoảng trưa thì Bõ kéo chuông nguyện. Bổn đạo đang làm việc ngoài đồng, nghe tiếng chuông phải ngừng tay lại, quỳ xuồng, chắp hai tay đọc kinh Truyền Tin hoặc kinh Lạy Nữ Vương Thiên Đàng, đọc xong mới tiếp tục làm việc trở lại.Và đến tầm 8 giờ tối lại có hồi chuông tắt lửa và bổn đạo đọc kinh Vực sâu trước khi đi ngủ..

Tiếng chuông nhà thờ như nhắc nhở, như thúc dục, như phấn khích như nếp sống đạo thời xưa! Tôi như nghiện tiếng chuông ấy. Nay sống ở nước ngoài được 4 thập niên, còn mấy ai còn được nghe tiếng chuông nhà thờ trong tâm tình sống đạo như thế nữa?

Trăm lần như một, ông Bõ kéo không lỡ một nhịp, năm này qua năm khác, như một Quasimodo của nhà thờ Đức Bà Paris.

Nhưng cái khó nhất là tiếng chuông cầu hồn khi có bổn đạo qua đời. Áo quan được đưa vào nhà thờ để làm lễ đưa chân. Thoạt đầu Bõ kéo một hồi dài như khi kéo chuông nguyện hay hồi chuông tắt lửa. Tiếp đến là kéo ba tiếng một mà tiếng chuông “bỏ lửng” chỉ va nhẹ vào thành chuông với một tiếng ngân, như rớt vào khoảng không. Ba tiếng chuông bỏ lửng, từng tiếng rót một, nhẹ rung vào thinh không, như báo hiệu sự ra đi của người mới qua đời. Lòng người như chùng lại vì biết ai đó đã ra di vào cõi vĩnh viễn.

Wayne Tunison, người kéo chuông lâu năm tại nhà thờ Knox-Metropolitan, sẽ được phong làm Master Bell Ringer. Wayne đứng lên trong tháp chuông hôm thứ Sáu, ngày 9 tháng 11 năm 2012.
Nguồn: TROY FLEECE / REGINA LEADER-POST

Cuộc đời ông Bõ là một cuộc đời tăm tối nhất trong một xứ đạo. Dưới Bõ không còn ai. Trên Bõ là các chú có bổn phận hầu cha xứ, giúp lế, hầu quạt cha lúc ăn cơm. Các chú và Bõ ăn cơm gạo đỏ, rau cỏ làm chuẩn, điểm thêm tý tương cà là quý rồi. Nhưng các chú dù sao cũng có một tương lai trước mặt. Hầu cha xứ, nhưng sau này, rất có thể ngồi vào địa vị cha xứ cho người khác hầu như ngày hôm nay .

Trên các chú là các thầy giảng lo phần mục vụ nhà thờ, tập hát, dạy giáo lý cho trẻ con. Giới thầy giảng, trách nhiệm nhiều, quyền lợi lại ít. Trong thành phần các thầy giảng cũng có người đã học hành leo đến chức thầy Bốn, nhưng là thầy “Bốn ung” không được đỗ cụ. Có thể do phạm một lỗi lầm nào đó hoặc có sự nhận xét của Bề Trên thấy rằng ông thầy này không xứng đáng đỗ cụ. Không đường lựa chọn nào khác đành chuyển sang làm thầy Giảng sưốt đời với nỗi ấm ức không nguôi. Hầu như mọi chuyện lớn nhỏ đều nằm trong tay các thầy giảng. Sự so sánh hơn thiệt có chứ không phải không, vì cũng là con người chứ thần thánh gì.

Nên trong dân gian mới có những câu hát bỡn cợt:

Hodie fecit. Hôm nay làm con gà cồ
Totum. Tất cả cổ cánh nhập mâm bô (Mâm ông bõ).
Omnia ossa. Tất cả sương nhai bất đắc
Bô truyền redevere. Vứt trả nhà kho

Cơm thầy giảng có tiêu chuẩn ăn gạo thường. Thịt cá chạy qua loa còn bổng lộng thức ngon vật lạ là chuyện họa hoằn, hiếm hoi, năm thì mười họa. Chế độ thầy giảng là sáng kiến của các thừa sai tại Địa phận Đàng Trong rồi lan ra Đàng Ngoài để giải quyết nhân sự vì thiếu linh mục.

Sau này, miền bắc có đến hơn 2000 thầy giảng để phụ giúp các cha xứ cộng với khoảng 5000 nữ tu hoạt động trong nhiều lãnh vực.

Trên thầy giảng là các cha phó, nếu có. Trên cùng là cha xứ. Cơm nước có khi ngài ăn riêng, không ăn với cha Phó. Có cơm gạo tám thơm, đồ ăn có thịt cá, món ngon vật lạ của giáo dân dâng cúng. Ở nhà riêng trong khu nhà xứ. Trong dịp về thăm Việt Nam, tôi có đến thăm cha bạn của anh tôi, ở một nhà xứ, cách Hà Nội đến 45 cây số. Dù là một nhà xứ lẻ loi, bổn đạo một phần làm đồ gỗ, phần khác làm nghề chài lưới. Vậy mà cha xứ cũng đãi tôi một bữa cơm tươm tất và thịnh soạn với nhũng con tôm càng nướng, một con cá quả nặng khoảng hai kilo nấu cháo.

Số phận Bõ trong nhà xứ so với anh Mõ trong làng thì còn thua một bậc. Anh mõ làng có chức tước hẳn hoi, có được chia một phần ruộng vài sào, quyền hành cũng có, bổng lộc cũng không thiếu. Nhà nào có giỗ chạp thì anh mõ không quên và cũng có một mâm riêng.

Việc trình bày phân biệt đảng cấp ở trên cho thấy, tổ chức giáo hội còn đượm nhiều nét phong kiến lắm. Dần dần phải thay đổi thôi!

Nhưng ông Bõ là người cầm chịch đời sống dân làng từ sáng tới tối. Tiếng chuông như thúc dục, như nhắn gửi, như an ủi và như mối giao cảm Thiên Chúa và con người. Tiếng chuông như tiếng của Chúa, đấng Thần linh tối cao chăm sóc và phù hộ cho con người.

Vai trò của ông Bõ nói cho cùng chỉ sau cha xứ!

Sau hồi chuông hiệu, chúng tôi vội vã ra bể nước mưa lớn ngoài sân để đánh răng rửa mặt. Tôi còn nhớ như in là anh tôi đã mang về từ Hà Nội bàn chải đánh răng và nhất là một thứ “thuốc” đánh răng. Loại “thuốc” này được bỏ trong một hộp nhôm tròn, mầu đỏ và cứng như sà phòng. Phải dùng bàn chải ướt rồi chà sát trên mặt “thuốc”, sau đó mới đánh. “Thuốc” đánh răng có mùi thơm và hơi cay rất dễ chịu.
Bình thường trước đây, chúng tôi chỉ có dùng một miếng cau khô chà sát răng và súc miệng. Đây là lần đâu tiên chúng tôi được dùng loại “thuốc” đánh răng này. Sau đó, chúng tôi vội vã đến nhà thờ.

Đường đến nhà thờ bắt buộc đi qua một cái ao mà tôi rất sợ vì tiếng kêu của ếch nhái, nhất là khi trời mưa. Đi qua khúc đường này, tôi thường lò mò bước rảo từng bước, sau đó ù té chạy cho đến khi thấy sân nhà thờ mới hoàn hồn. Lần nào cũng vậy, thần hồn nát thần tính, cứ chỗ nào có bóng tối là tưởng tượng có ma. Có những khúc củi mục vật vờ trên mặt ao, đang tắm, tôi cũng vội bơi vào bờ, lấy tay té nước đẻ khúc củi mục trôi ra xa.

Sau này, tại cửa Cổng Vọng thời Việt Minh tàn sát người dân lành thì không còn là củi mục nữa, mà là những thây người chương phình; có khi xác người bỏ trong cái giỏ lợn, đen thui trôi vật vờ trước cửa Cống, cùng với đám bèo tây đập ra đập vô như ma trơi đến hãi hùng. Đó là cách giết người của Việt Minh. Giết một người mà làm muôn người khiếp sợ.

Lễ xong ra về thì trời đã tảng sáng. Thường mẹ chúng tôi đã chuẩn bị sẵn, lúc thì xôi đủ loại, lúc thì cơm với mắm tép đỏ. Ăn xong thì trời đã bắt đầu sáng. Người nông dân trong làng đã lũ lượt ra đồng ai vào việc nấy tươm tất như nhịp sống của con người với thiên nhiên.

Cái đẹp nhất của đời sống nông thôn là một nhịp sống hòa cùng thiên nhiên như quyện vào nhau như cùng một bọc. Tứ thời bát tiết, mùa nào thức nấy, mưa thuận gió hòa thì năm đó đủ ăn. Trông trời, Trông đất, Trông non là vì vậy. Cái vẻ đẹp của thiên nhiên cũng chính là vẻ đẹp của con người. Đã bao nhiêu năm rồi, dễ cũng 70 năm có lẻ mà tôi vẫn có thể mường tượng ra anh Thùy, anh con nhà bác. Anh vóc người vạm vỡ, nước da đen, tóc xoăn, mặt mũi đen mun với hàm răng hơi hô. Nhưng nụ cười thì hồn nhiên chất phác, làm lụng cũng vất vả, việc lớn việc nhỏ đều đến tay anh mà lúc nào cũng vâng dạ bảo vâng. Mẹ tôi luôn luôn dành một phần rộng rãi cho gia đình anh.

Ôi hiếm có những người nông dân như anh Thùy. Nay không biết số phận anh ra sao khi đất nước đổi thay. Thế hệ con cái anh như thế nào?

Mỗi ngày chúng tôi phải đọc một chuyện các Thánh theo đúng lịch công giáo. Tôi thường không mấy thích thú với các truyện thánh này như các Thánh tử đạo, Thánh Hiển tu, Thánh Nữ Đồng Trinh. Tôi chẳng học được gì qua những gương sáng của các Thánh ấy. Nhiều buổi sáng đọc được nửa trang là tôi đã ngủ gật. Ngoài ra, anh tôi còn dạy một số bài hát và một số bài thơ phải học thuộc lòng. Tôi còn nhớ bài thơ sau đây mà thuở bé tôi rất ưa thích:

“Tôi đi học để nên người,
Nên người, yêu hết mọi người gần xa.
Trước là yêu mẹ yêu cha,
Cô, dì, chú, bác, ông bà, anh em.
Lân bang hàng xóm bốn bên.
Người làng người nước chẳng quên người nào.
Lòng tôi hằng vẫn ước ao.
Ở sao cho chọn mọi mọi điều yêu đương.
Nhiễu điều phủ lấy giá gương,
Người trong một nước phải thương nhau cùng.”

Những ngày phiên chợ

Quán ăn ở một góc chợ phiên ngày nay. Nguồn: Onthenet

Nói tới các ngày phiên chợ thì đó là nguồn vui của chúng tôi vì được ăn quà đủ thứ. Nhưng đúng ra những ngày phiên chợ là nguồn vui nhất của mẹ tôi mới phải. Một tháng có 6 phiên chợ; cứ cách 5 ngày lại có một phiên, rơi vào các ngày mồng một, mồng sáu, mười một, mười sáu, hai mươi mốt và hai mươi sáu. Chợ ở các làng lân cận thì họp vào các ngày mồng hai, mồng bảy, v.v.. Chợ làng Yên Phú chỉ cách nhà tôi khoảng một cây số, tại làng Chàng. Sáng sớm mẹ tôi thuê một người chị người làm gánh hai thúng vải sồ màu nâu hoặc đen, một ít lĩnh đen và vải dệt Nam Định. Mẹ tôi đội một thúng cau khô. Chợ thì ồn ào như ong vỡ tổ. Mẹ tôi được dịp đon đả, mời chào hết người này, người kia. Hầu như bà quen hết mọi người. Và biết rõ từng gia đình, chia xẻ và biết những lo âu, phiền muộn của họ. Việc buôn bán là để thu chút lợi nhuận, nhưng cạnh đó có chút tình làng xóm, buôn bán có thêm bớt gia giảm, nhường nhau mà giá cả không so kè.

Khi bán xong một mớ hàng rồi, bắt đầu thưa khách, mẹn tôi để chị người làm trông hàng và rảo đi một vòng chợ, mua hết thứ này thứ kia. Đồ ăn trong nhà bữa đó hẳn là sẽ có đủ thứ ngon mà đôi khi chỉ ngay phiên chợ mới có. Vì vậy trẻ con nào chả mong mẹ về chợ vì có quà bánh.

Chợ như thế là một ngày hội làng. Nó không nhất thiêt là việc buôn bán mà còn là một ngày họp mặt. Kẻ buôn người bán đều vui mà phần đông họ vừa là người bán, vừa là người mua. Người có vài con gà mang bán rồi lấy tiền đó mua thực phẩm như rau cỏ, gạo thóc.

Đàn ông thì thường tụ họp nhau lại rít vài hơi thuốc lào. Hay dư giả thi mời nhau dăm ba xị rượu, nhâm nhi vài củ lạc rang, nói chuyện đời, chuyện nhà xứ. Hầu như bao nhiêu mệt nhọc đồng áng cứ thế không cánh mà bay đi đâu hết.

Trẻ con thì chực chợ mẹ mua cho vài xu kẹo bột, hay cái bánh đa, khoanh mía. Sang thì được ăn một đĩa bún chấm mắm tôm có thêm vài khoanh đậu rán chiên. Thế là vui rồi. Thế là hạnh phúc.

Mọi người đều vui để rồi khi mặt trời xế bóng với ánh nắng xiên khoai trả lại cho chợ cái khung cảnh tiêu điều xơ sác với những túp lều nghiêng ngả, siêu vẹo. Hình như ở đâu có con người thì ở đó có nguồn vui.

Khi không có những ngày phiên chợ, mẹ tôi cũng bừa bộn với trăm công nghìn việc. Hầu như không có lúc nào bà nghỉ tay. Lúc nuôi tằm, lúc bổ cau khô. Cau mua về lột vỏ bổ làm tư, xếp vào mẹt đem phơi. Cau khô rồi lại xếp vào mẹt đem ra chợ bán. Nhiều miếng cau khô, cái nhân bên trong bung ra khỏi vỏ. Bà phải quậy hồ, quét tý bột vào nhân cau để dính lại với hột..

Cho nên, cho đến bây giờ, tôi vẫn thấm thía khi đọc mấy câu thơ của cụ Nguyễn Khuyến khi viết về Chợ Đồng. Cũng như sau này, tôi có dịp được sống trọn vẹn những phiên chợ miền cao mà tôi đã mô tả trong truyện Dì Xinh.

Thơ của cụ Nguyễn Khuyến vịnh chợ Đồng.

“Tháng chạp hai mươi bốn chợ Đồng
Năm nay chợ họp có đông không?
Dở trời, mưa bụi còn hơi rét,
Nếm rượu, tường đền(1) được mấy ông?
Hàng quán người về nghe xáo xác,
Nợ nần năm hết hỏi lung tung
Dăm ba ngày nữa tin xuân tới
Pháo trúc(2) nhà ai một tiếng đùng.”

(1) Chợ Đồng họp ngay ở bên cạnh một ngôi đền. Xung quanh đền lại đắp tường đất dày bao bọc, gọi là tường đền.
(2) Pháo trúc: trúc đốt trong lửa, có tiếng nổ to như pháo.

Trong nếp sống của xứ đạo, ngoài tiếng chuông nhà thờ để lại ấn tượng lớn trong tôi, còn lại là những phiên chợ. Đối với tôi thì không phải là phiên chợ mà là những ngày hội. Đời sống dân làng, các nguồn vui vốn hiếm hoi nên các phiên chợ trở thành như một thứ hội làng. Đúng như tâm trạng của Nguyễn Khuyến ở trên. Các phiên chợ bù đắp cho cả dân làng những buổi họp mặt mang tính xã thôn, tình nghĩa xóm làng. Mẹ tôi hẳn là một người vui nhất trong các ngày phiên chợ này. Bà đon đả mời chào, miệng cười tươi, chào hỏi hết người này người kia. Và tôi nhận ra, dân làng đều tỏ ra quý mến và đon đả khi gặp bà. Tôi không nhận ra rõ, chắc đôi phần có những người hỏi thăm về cậu con trai lớn trong nhà, mẹ tôi đã nói những gì? Một chút hãnh diện, một chút bộc lộ, phô trương không dấu được phần lộ liễu chăng? Cứ cho là có đi. Những sự lộ liễu ấy, tôi không hề thấy thầy tôi bầy tỏ công khai và rõ ràng bao giờ.

Phần mẹ tôi, một người đàn bà nhà quê, mù chữ cách bộc lộ tình thương dồn vào sự chăm sóc, ăn uống tỉ mỉ cho con trai của bà và ngay cả cho các bạn bè của con trai bà nữa.

Các món ăn mà anh tôi thích mẹ tôi rành lắm. Chẳng hạn như món nhộng rang vừa lấy ra khỏi suốt. Hay món cá rô rang muối ăn với cơm nếp. Hay món cháo cá quả. Nhất là món gỏi cá mè. Món này cầu kỳ nên cần đến các anh con nhà bác, lưới cá ở đầm sau nhà và cần rất nhiều các loại lá ăn kèm tạo ra các vị chua, ngọt, chát, cay của ớt, cay của gừng, cay của giềng. Khi về Việt Nam, tôi cũng tìm lại ăn những món này.

Anh Thông tôi lại có tính hiếu khách, chiều bạn. Mỗi kỳ nghỉ hè, anh thường kéo một số bạn bè về nghỉ, có khi đến mười mấy, hai mươi người. Ở chừng một tuần, hai tuần, có người ở cả tháng. Và anh bày ra nhiều trò lắm: Kéo nhau đi picnic, có khi đi xe đạp thăm viếng cảnh Chùa Hương, coi động Hương Tích, rồi mang theo lều đi cắm trại. Có khi rủ nhau đi Đồ Sơn tắm biển. Có khi rủ nhau đi gặt hái thuê cho một gia đình tá điền nghèo, neo đơn — rất ít người và không có khả năng lao động, nên không biết trông cậy, nương tựa vào ai giúp đỡ người già yếu. Anh tôi và nhóm bạn vừa đi, vừa hát, vừa la lối um sùm. Nhiều người trong bọn họ chưa bao giờ biết cầm một cái liềm nên vụng về. Muốn cắt lúa thì tay phải cầm liềm, tay trái quơ vòng ra phía trước phía trên gốc giạ chừng gang bàn tay. Khi bó lúa nằm gọn trong bàn tay trái rồi, tay phải cắt lúa rồi gom lại thành từng đống.

Chắc chắn là người ta chưa từng thấy một toán thợ gặt nào lạ lùng như vậy.

Có khi họ bơi lội trước cái đầm sau nhà mà một lần đùa nghịch, té nước, rồi dìm nhau loạn cả lên. Lâu sau, bạn bè mới thấy thiếu thầy Nghĩa. Anh tôi biết có biến, lặn ngụp và lôi được anh lên bờ, suýt chết đuối. Sau này, lớn lên, lúc thầy Nghĩa đã làm cha, cha Nghĩa đã kể cho tôi nghe ơn cứu tử của anh tôi.

Sau này ngồi nghĩ lại, tôi thấy hình như trong đời một cách tình cờ định mệnh, ở những hoàn cảnh éo le hiểm nghèo của cuộc sống thường có mặt anh tôi đúng lúc. Cho đến bây giờ, tôi cũng không cắt nghĩa được điều bí nhiệm ấy. Tôi còn nghe các chị tôi kể, anh tôi từng đỡ đẻ cho một phụ nữ ở ngoài cánh đồng ruộng được mẹ tròn con vuông. Có khi họ ngồi tập hát, rồi hát hò. Có khi vào giúp nhà xứ trong việc tổ chức rước kiệu, hát lễ nhà thờ, dạy giáo lý cho thanh thiếu niên. Tất cả những công việc bề ngoài vui chơi giải trí, nhưng cũng là những tập tành chuẩn bị cho vai trò làm linh mục của anh sau này.

Tuy nhiên, theo tôi hiểu, anh tôi còn thích sinh hoạt hướng đạo. Anh từng xuống Nam Định, chỗ cố Cao ở cả hai tháng dưới đó. Nhiều lúc ở nhà, anh tôi thích mặc một chiếc áo sơ mi cụt tay mầu vàng ngà, bờ vai có hai tua vải như quần áo nhà binh, có đính thêm huy hiệu Hướng đạo. Quần short, màu xanh đậm bằng vải kaki Nam Định nhuộm. Trước ngực đeo tòng teng một cái còi. Thắt lưng luôn luôn có chiếc ca uống nước bằng nhôm. Sau này, khi Việt Minh nổi lên, họ đã giết Cố Cao.

Tai trời ách nước

Đồng Chiêm trũng. Ảnh: Phạm Duy Trưởng

Đã hai ngày rồi, làng Yên Phú nhận những cơn mưa như liên tục bất tạn. Thêm nước lũ tràn về ngập cánh đồng che kín ngọn lúa chìm dưới nước. Làng Yên Phú cũng như làng Đồng Phú, làng Nguyễn là đồng Trũng nên chỉ cấy được một mùa lúa chiêm (mùa lạnh). Những đồng nửa trũng nửa cạn như các làng Chàng, làng Hang, làng Bạc thì cấy được hai mùa cả lúa Chiêm và lúa Mùa.

Nhìn sang cánh đồng Chàng trước đây là ruộng lúa chín vàng ối nay chỉ còn là một biển nước mênh mông chạy dài xa tắp đén tận chân trời. Thỉnh thoảng nhô lên khỏi mặt nước là các mái nhà tranh như những cù lao nổi. Chỉ trong một đêm nay, biên giới thiên nhiên với những con đường ruộng rạch ròi nay không còn nhận ra được. Tất cả là mênh mông, là trắng xóa. Chỗ nào cũng là nước. Nay việc đi lại giữa vùng này với vùng kia phải di chuyển bằng thuyền. Xa xa, đủ các loại thuyền câu, thuyền nan, thuyền thúng đi lại như những lá tre trôi trên mặt nước.

Trên là trời, dưới là nước chụm mặt nhau ở chân trời. Ngồi trên thuyền có thể nhìn thấy cây lúa chín đang nhô lên khỏi mặt nước nghĩ đến ruộng nhà ai gặt trễ. Đến nông nỗi này thì những tiểu nông hay người cấy rẽ thì chết mất. Cây lúa chín không chịu được sức nước, uốn cong xuống chìm trong biển nước. Có nơi nước ngập đến hai thước là thường.

Từ chủ điền đến tiểu nông, đến người tá điền đi làm thuê chỉ mong trời ngớt mưa, có nắng lên là đổ xô ra đồng gặt gấp. Để nữa là lúa sẽ bị úng nước mọc mầm chỉ còn đến nước đổ đi. Chỉ những lúc như thế này mới hiểu hết những nguồn cơn của người dân làm ruộng trong nỗi bất lực trước thiên nhiên, trời đất.

Đến ngày thứ ba trời đã tạnh, trời đã ửng sáng le lói ánh mặt trời. Hy vọng lên theo. Chim chóc ở đau úa ra kiếm ăn. Phải đợi đến xế trưa, nắng mới thật sự nhú lên cao.

Đồng chiêm ngập nước. Nguồn: http://namdinh.tintuc.vn

“Người ta đi cấy lấy công,
Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề.
Trông trời, trông đất, trông mây,
Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm.
Trông cho chân cứng đá mềm.
Trời yên biển lặng mới yên tấm lòng.”

Ca dao Việt Nam

Từ trong bờ ruộng, nhiều tốp tá điền, nai nịt kỹ càng ngồi trên thuyền ùa nhau ra cắt lúa. Nước chiều chỗ đến ngang ngực, nhiều chỗ sâu ngập tới cổ. Mỗi làn cắt lúa, họ phải nghiêng đầu qua một bên cho khỏi uống nước, sau đó cắt từng bó lúa để lên thuyền. Bên hông mỗi người thợ gặt phải đeo một ống bằng tre trong đựng mồ hóng trộn với vôi. Mùa ngập nước, đỉa sinh sản từng đàn đưởi theo người để hút máu. Chúng bám vào bắp đùi, miệng đỉa căn sâu vào thịt nếu dùng tay rứt ra không được. Nhưng nếu quét tý vôi trộn mồ hóng dí vào, đỉa nhả ra ngay. Nhiều con hút máu đến bụng căng tròn lẳn như ngón tay rồi tự động rơi xuống nước. Riêng đàn bà con gái phải sắn quần cho thật chặt ở bắp đùi, sau đó dùng lạt tre lát mỏng buộc bên trên chỗ sắn quần cho chặt ở gần bẹn đề ngăn chận đỉa.

Khi thuyền chở đầy lúa thì đẩy vào chân đê quẩy những bó lúa lên để trên mặt đê để đi gặt tiếp.

Bữa trưa hôm đó, gia đình thầy mẹ tôi và anh em chúng tôi đang ăn bữa trưa độ chừng hơn nửa canh giờ thì nghe tiếng kêu ơi ới ngoài đường, phía nhà cô Mến. Không ai bảo ai, cả nhà buông đũa, buông bát chạy về hướng cây Ngọc Lan và căn nhà hai tầng. Bên kia đường cái là cánh đồng ngập nước, đã có vài người đứng chỉ trỏ ra xa thấy vài người đang ngụp lặn. Trời giũa trưa sóng cả, cánh đồng ngập nước làm nhiều người e ngại không dám nhảy xuống cứu.

Anh Thông tôi không nói, không rằng, vội tụt chiếc quần đang mặc, chỉ còn chiếc quần đùi vội phóng xuống nước. Anh tôi cao 1m80. Gần đó, có sẵn chiếc thuyền câu, anh vội dùng sào đẩy ra chỗ mấy người đang gặp nạn. Từng phút, từng phút nhiều người đứng trên bờ mong anh tôi ra cứu ứng kịp. Nhiều người lẩm nhẩm đọc kinh. Lúc này chỉ còn trông vào như một phép lạ Chúa làm mới may ra cứu kịp.

Trong bờ, đã có một tốp thanh niên, theo anh tôi đẩy thuyền ra tiếp cứu. Mấy người đàn bà chết đuối đã chìm lỉm. Ra đến nơi, anh tôi cắm sào cho thuyền khỏi trôi rồi anh tôi nhảy xuống nước lặn mò xác người.

Hồi lâu, anh vớt được một xác người, cố gắng bê lên thuyền. Anh tôi bảo một thanh niên chở người đàn bà đó vào bờ trước. Hai thanh niên còn lại cùng anh tôi mò thêm được hai người nữa. Trong số hai người đàn bà mới vớt được, có một người độ 30 tuổi, có mang chừng 5, 6 tháng.

Từ lúc anh tôi chèo thuyền ra đến lúc vớt được ba xác người đưa vào bờ thời gian chắc cũng được nửa tiếng.

Mọi chuyện xem ra đã quá trễ. Nhiều người đã hô hoán tìm đủ cách, như giốc ngược người chết đuối cho nước chảy ra. Vô ích.

Điều oái ăm là cả ba nạn nhân đều là tá điền của cánh nhà Hậu. Nghĩa tử là nghĩa tận. Họ cũng đã chu đáo cấp ba cỗ áo quan ván mỏn chỉ kịp đóng đinh mà không kịp làm mộng. Nước ngập không có đất chôn nên thầy tôi cho mượn đất vườn, rẻo cao để chôn tạm.

Ngay đêm đó, hai chiếc xe bò chở ba xác chết lăn lọc cọc trên quốc lộ đi thẳng về phía Nam xuống Cống Vọng. Trông như một đám rước chỉ thiếu kèn đám ma. Một nhúm người đi theo, hẳn là bà con với tiếng khóc ỉ ôi lẫn với tiếng kinh cầu của những người hàng xóm xa gần. Chỉ thiếu cánh Nhà Hậu đáng lẽ phải có mặt. Người có đạo trong lúc này chỉ còn biết phó thác mọi chuyện vào trong tay Chúa quan phòng để Chúa lo liệu. Nhưng Chúa lúc này ở đâu nhỉ? Chúa có chứng kiến tất cả cái cảnh thương tâm này của người đàn bà nhà quê khóc đứa con gái mang thai 5 tháng?

Chẳng bao lâu sau, nước tự động rút dần. Vào mỗi buổi chiều, khi mặt trời còn hai ba ngũ. Từ trên bờ đê ánh nắng chiều chỉ còn một dải nắng vạt nhẹ xiên qua những lũy tre roi rớt lại chút nắng cuối cùng. Một người đàn bà nhà quê, áo nâu vá ngồi bó gối hai tay ôm lấy đầu gục xuông ngồi khóc con. Tiếng khóc lúc to lúc nhỏ như oán trách kể lể nỗi oan tình, ‘Ới con ơi.. sao con bỏ mẹ.. mà con đi.’ Tiếng khóc cứ tỉ tê như thế cho đến lúc mặt trời đã lặn lúc nào không hay. Trên đê không còn nhìn rõ bóng người đàn bà nữa. Nhà nhà đã lên đèn.

Bà cứ khóc như thế. Mỗi buổi chiều. Dòng sông có nghe thấy gì không, tiếng khóc cho thân phận dân nghèo mà đời sống như con dun, con dế để cho người ta dẫm đạp, dày xéo. Hay đây chỉ là tiếng thở dài của con người mà thời thế mà vận nước chưa đến nên chưa có cơ may làm người. Sau cùng, chỉ có tiếng con cò bì bụp lặn bắt cá.

Dòng sông có nghe hay không thì không biết. Nhưng tiếng nỉ non ấy hẳn vọng lên lầu hai, nơi ngôi nhà Tây Mến đang ở.

Lời chúc dữ của cố Tế xem ra thiếu linh nghiệm, nhưng xem ra nó còn tệ hại hơn là con gái chửa hoang. Nào ai biết có phải Chúa phạt dân làngYên Phú chăng? Phạt ai không phạt lại nhằm vào những người tá điền bất hạnh này.

Phần tôi, lúc đó chỉ là một cậu bé 5,6 tuổi. Nhưng tôi đã được chứng kiến tất cả cái cảnh này, nay viết lại.

Định mệnh vô tình

Tôi không còn nhớ rõ sau vụ 3 người phụ nữ chết đuối được bao lâu. Nhưng có thể chỉ một vài tuần sau lại xẩy ra một vụ chết người đến không hiểu được. Vụ chết người do xe ô tô cán xẩy ra cách nhà tôi không bao xa, chỉ chừng 100 mét là cùng. Số là thường ngày chỉ có từ một hai chuyến ô tô chạy từ tỉnh về quê qua làng Yên Phú. Xe chạy còn bằng hơi nước nên ngay từ lúc xe chạy đến đầu làng đã nghe tiếng máy nổ inh ỏi rồi. Và cứ mỗi lần, nghe tiếng máy nổ, trẻ con đã úa ra rồi reo hò chạy theo xe một quãng mới thôi. Cảnh đó cứ diễn ra mỗi ngày mà chúng không chán.

Nhưng lần này thì khác. Người ta nhìn thấy một người đàn bà đang quẩy quang gánh đi dọc vệ đường. Khi chiếc xe hàng vừa chạy tới ngang chỗ người đàn bà quẩy gánh thì không biết vì một lý do gì, người đàn bà thay vì né tạt vào lề nhường cho xe đi qua, bà lại nhảy tạt ra phía đường cái và bị bánh xe sau cán chết. Hai thúng đậu nành đổ tung tóe ra đường. Người đàn bà bị bánh xe cán qua người dẹp lép, máu me bê bết chết ngay tức thì. Dân làng túa ra coi đúng bu quanh xác chết không ai nói một lời. Phần đông dân chúng không biết gốc gác về người đàn bà, có thể là người làng bên.

Nhưng cái chết thật tình cờ và gây ngỡ ngàng cho mọi người đến không hiểu được. Nhưng lại như thể có sự sắp xếp để làm thế nào người đàn bà phải đi đúng đến chỗ đó, rồi trong một cử chỉ gần như định mệnh, người đàn bà phải nhảy xô ra đường để chiếc xe hàng chờ tới đúng lúc và cán chết. Định mệnh như một an bài. Mà chỉ một phút trước, không ai nghĩ nó xẩy ra. Và người đàn bà đã chết như một tình cờ. Nhưng đối với người sống thì cái chết đó như một bi kịch.

Người có chút học vấn sẽ nghĩ tới cái mong manh của phận người. Rất có thể anh tôi cũng có cùng một suy nghĩ như vậy. Đời sống con người qua cái chết này mang một thông điệp khá rõ ràng. Kiếp người phù sinh như hoa nở buổi sáng, tối tàn. Nhưng thân phận người như một tạo vật do Chúa dựng nên thì dù một cái tóc trên đầu hoặc một hạt cát ngoài biển, không có nó không được.

Anh tôi hiểu điều đó hơn ai hết. Cuộc sống là mong manh, nhưng lại vô giá. Cho nên chiến tranh, tù đầy, nhà tan cửa nát có cái phi lý cùng cực của nó. Nhưng trên hết vẫn còn lại một điều quan trọng nhất là sự sống vẫn là điều quan trọng nhất bởi vì chết rồi thì còn gì để nói nữa.

Sau những cái chết định mệnh khắt khe này, có thể trong anh tôi có gì đổi khác? Sự đổi khác này không có gì để kiểm chứng được. Chỉ biết rằng thời gian sau này, anh tôi đã có một quyết định khá quan trọng là bỏ nhà, bỏ nhà xứ, bỏ việc học hành ở Hà Nội và tình nguyện vào tu thử tại Đan Viện Châu Sơn, Nho Quan, Ninh Bình để sống tiếp tục đời sống tu trì chiêm nghiệm khắc khổ.

Nhưng việc thử nghiệm này không được bao lâu. Anh tôi đã quay trở lại quê nhà và sau đó lên lại Hà Nội.

Kết luận

Nay tuổi đã vào lúc xế chiều, nhìn lại mình, nhìn lại anh mình cũng như nhìn lại các sinh hoạt xứ đạo miền Bắc, tôi vẫn thấy đó là những năm tháng đẹp và có thể có ý nghĩa nhất cho một đời người. Thật vậy, bây giờ tôi có thể ngồi viết lại, từng chi tiết nhỏ, từng cảm nghĩ, từng sinh hoạt cũng như từng tâm tình của một thời đã qua mà biết rằng nó không bao giờ trở lại như trước nữa. Đã có lần tôi về thăm quê hương, thăm lại Hà Nội. Nhưng tôi có cảm giác như thể tôi là một người khách lạ từ đâu đến. Cái cảm giác lạ lẫm như thể tôi đang sống ở một nơi nào khác chứ không phải nơi chôn rau cắt rốn. Nó mất hẳn sự yên tĩnh của con người và thiên nhiên. Đâu đâu cũng là những tiếng động miên tục trấn áp tất cả. Hiếm hoi mới được nghe tiếng chó sủa, tiếng gà gáy buổi sáng. Đến nếu đất nói được, nếu thiên nhiên biết nói tiếng người, nó sẽ cất lên lời nguyền rủa con người đã để đến nỗi chó phải cụp đuôi, gà tắt tiếng, chim ngưng hót.

Nhìn laị mối quan hệ giữa anh em chúng tôi, tôi thấy thời gian sống chung dưới một mái nhà chẳng được bao lâu, có thể là quá ngắn ngủi so với một đời người. Tôi và anh tôi cùng lắm chỉ gặp nhau vắn vỏi trong vài kỳ nghỉ hè và không hơn một tuần lễ khi anh tôi về ghé qua miền Nam trước khi tình nguyện ra Bắc. Thời gian ấy không đủ để có thể viết về cả một đời anh tôi từ những năm đi du học, rồi biền biệt kẻ ở miền Bắc xa xôi mà không chút hy vọng gì anh em có thể gặp nhau. Vậy mà nay tôi có thể ngồi viết lại được cả một cuộc đời anh tôi. Trong khi có người sống gần gũi trong nhiều năm tháng đến lúc tính sổ đời, thấy chẳng có điều gì để nói.

Anh tôi, trong một ít thư từ trao đổi với gia đình sau 1975, bày tỏ một mặc cảm là anh đã có lỗi khi “không được gần thầy mẹ để chăm sóc và an ủi”.

Tôi linh cảm mẹ tôi thâm cảm rằng ngoài tình mẫu tử do bà bà mang nặng đẻ đau mà những ngày tháng anh tôi sống gần bên gia đình là những ngày hạnh phúc tuyệt vời của bà. Nhưng mặt khác. bà hiểu rằng, cuộc đời của anh tôi đã không thuộc về bà. Phần lớn nhất, bà biết rằng bà sẽ mất con, vì đời con bà đã dành hết cho Chúa rồi. Bà có thể có cảm nghiệm gần gũi với người con mà sau này bà xác tín rằng đời con sẽ còn gặp nhiều lao đao khốn khổ, nhất là khi con bà từ giã gia đình để ra Bắc sau năm 1954.

Sau này, trong những dịp tết nhất trong gia đình, hầu như có đầy đủ mọi người, với bảy người con còn lại quây quần chung quanh mẹ. Nhưng tôi cũng hiểu rằng bảy người con còn lại không thể nào khỏa lấp cho sự trống vắng của anh tôi.

Hình như đây là nỗi đau khốn khổ nhất đời bà mà không có chỗ bù trừ. Mất con, hầu như mất cả cuộc đời còn lại.

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net


Nguồn: DCVOnline minh họa.

]]>
Trump muốn xóa bỏ quyền công dân của trẻ em sinh tại Mỹ có cha mẹ là công dân nước khác http://dcvonline.net/2018/10/30/trump-muon-xoa-bo-quyen-cong-dan-cua-tre-em-sinh-tai-my-co-cha-me-la-cong-dan-nuoc-khac/ Tue, 30 Oct 2018 04:00:58 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1608702 ]]> Oliver Laughland | Trà Mi

Tổng thống Mỹ tuyên bố Mỹ là ‘quốc gia duy nhất trên thế giới’ ủng hộ quyền này và ông sẽ ký sắc lệnh hành pháp chấm dứt quyền công dân của trẻ em sinh tại Mỹ có cha mẹ là công dân nước khác.

Tu chính án thứ 14 (1868) của Hiến pháp Mỹ bảo vệ quyền này.

Donald và Melania Trump phát kẹo Halloween cho trẻ em tại Tòa Bạch Ốc vào ngày 28 tháng 10. Nguồn: Joshua Roberts/Reuters

Donald Trump đã nhất định sẽ hành động để chấm dứt quyền công dân Hoa Kỳ cho trẻ em, con của những người không phải là công dân, sinh ra ở Mỹ, như lời ông thường cam kết sẽ thực hiện trong cuộc vận động bầu cử năm 2016 và thường bị các học giả bác bỏ là bất khả thi về mặt pháp luật.


Axios | Published on Oct 30, 2018.

Quyền công dân Hoa Kỳ cho trẻ em, con của những người không phải là công dân, sinh ra ở Mỹ, được công nhận trong Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ. Nhưng trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình với Axios Trump tuyên bố rằng ông sẽ đơn phương ký một Sắc lệnh hành pháp để chấm dứt quyền này. Bất kỳ sắc lệnh nào như vậy có lẽ sẽ ngay lập tức bị phe đối lập đưa ra cho tòa án quyết định.

Chủ tịch Hạ viện Paul Ryan cho biết kế hoạch của tổng thống nhằm chấm dứt quyền công dân bằng một sắc lệnh hành pháp là vi hiến. Ryan nói với đài phát thanh WVLK ở Kentucky,

“Vâng, rõ ràng không ai có thể làm điều đó. Không thể chấm dứt quyền công dân của trẻ em sinh ở Mỹ bằng một sắc lệnh hành pháp.”

Phần cuối của Tu chính án thứ 14 ghi rõ, “Quốc hội – chứ không phải là tổng thống – là cơ quan có quyền lực “thực thi, bằng luật pháp thích hợp, các quy định của đạo luật này.”

Cùng với tuyên bố khi trả lời phỏng vấn của Axios, chính phủ Trump đang tăng cường độ cực đoan về vấn đề nhập cư trước cuộc bầu cử bán phần vào đầu tuần tới. Hôm thứ Hai, Trump đưa hơn 5.000 binh sĩ hiện dịch đến biên giới phía nam khi một đoàn người di cư khoảng 3.500 người từ Trung Mỹ, trong đó có nhiều phụ nữ, trẻ em, đang đi bộ về phía biên giới Hoa Kỳ cách đó ít nhất 1.000 dặm về hướng bắc.

Sau lệnh hành quân ngay lập tức người ta thấy những hình ảnh quân đội Mỹ vũ trang chiến đấu và xe bọc thép đang tiến về phía Nam hợp tác với những nhân viên vũ trang tuần tra biên giới vì Trump mô tả đoàn người di cư là “một cuộc xâm lược đất nước chúng ta”.

Tòa Bạch Ốc cũng đang thả tin là Trump có thể sẽ đọc một bài phát biểu quan trọng về chính sách biên giới chỉ vài ngày trước cuộc bầu cử ngày 6 tháng 11.

Trong cuộc phỏng vấn với Axios, Trump tuyên bố rất sai lầm là:

“Chúng ta là quốc gia duy nhất trên thế giới có một người đến đây sinh con, và đứa bé đương nhiên là công dân Hoa Kỳ trong 85 năm với tất cả những quyền lợi của công dân. Thật vô lý. Thật lố bịch. Và nó phải chấm dứt.”

Trên thực tế hiện có 35 quốc gia trên thế giới, kể cả Mỹ, có luật pháp quốc gia hay hiến pháp bảo vệ quyền công dân của trẻ em sinh tại quốc gia đó nhưng có cha mẹ là công dân nước khác – theo khái niệm jus soli trong bộ dân luật Anh, khác với jus sanguinis, cha mẹ công dân nước nào thì con là công dân nước đó, của Luật La Mã có ảnh hưởng mạnh trên những bộ dân luật của những nước ở châu Âu.

Ba mươi lăm quốc gia đó là Antigua và Barbuda, Argentina, Barbados, Belize, Bolivia, Brazil, Canada, Chile, Costa Rica, Cuba, Dominica, Ecuador, El Salvador, Fiji, Grenada, Guatemala, Guyana, Honduras, Jamaica. Lesotho, Mexico, Nicaragua, Pakistan, Panama, Paraguay, Peru, Saint Kitts và Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent và the Grenadines, Trinidad và Tobago, Tuvalu, United States United States,Uruguay, và Venezuela. Khoảng 26 nước khác như Anh, Úc, New Zealand, v.v. có một phiên bản bảo vệ quyền này, nhưng hạn chế hơn. Trong đại hội toàn quốc của đảng Bảo thủ Canada (CPC) tổ chức tại Halifax hồi tháng Tám 2018 đã phê chuẩn xóa bỏ quyền này như là một phần của chính sách của đảng.

Trump nói với Axios rằng ông đã thảo luận về quyết định này với những cố vấn pháp luật và đã được cho biết rằng nó có thể thực hiện được bằng một Sắc lệnh hành pháp . Trump nói,

“Người ta luôn luôn nói với tôi rằng cần phải tu chính hiến pháp. Đoán đi? Không cần.”

Nhưng ông Trump không đưa ra khung thời gian nào khi nào ông sẽ ký một Sắc lệnh hành pháp như thế và người phỏng vấn cũng không đặt câu hỏi khi nào ông sẽ lý sắc lệnh.

Khi là ứng viên tranh cử tổng thống, Trump thường xuyên công kích quyền công dân theo jus soli và gọi những trẻ em sinh ở Mỹ — cha mẹ là công dân ước khác — là những “đứa trẻ neo” không phải là người Mỹ. Năm 2015, Trump nói với Fox News,

“Tôi không nghĩ rằng họ có quốc tịch Mỹ và nếu bạn đã nói chuyện với một số luật sư giỏi, rất giỏi — và tôi biết một số sẽ không đồng ý, nhưng nhiều người trong số họ đồng ý với tôi — và bạn sẽ thấy họ không có quốc tịch Mỹ.”

Tu chính hiến pháp thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ viết,

“Tất cả những người sinh ra hoặc được nhập tịch ở Hoa Kỳ, và tuyệt đối trung thành với Hoa Kỳ, là công dân của Hoa Kỳ và của Tiểu bang nơi họ cư trú.”

Các nhóm vận động di dân phản ứng một cách dận dữ với dự án này của Trump. Jess Morales Rocketto, chủ tịch của Tổ chức “Families Belong Together nói,

“Đây là một hành động nhằm xóa trắng lịch sử và di sản của Mỹ là một quốc gia của những người di cư. Người Mỹ sẽ bác bỏ mưu đồ chính trị bất chấp đạo lý này chỉ để khơi mào thù hận trước cuộc bầu cử. Đó là một chương trình nghị sự hận thù cực đoan mâu thuẫn với các giá trị cốt lõi của chúng ta về tình yêu, cộng đồng và hòa nhập mọi người.”

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net


Nguồn: Trump suggests he will end birthright citizenship with executive order | theguardian.com, October 30, 2018.

]]>
George Soros và các giá trị tự do của ông quan trọng hơn bao giờ hết http://dcvonline.net/2018/10/29/george-soros-va-cac-gia-tri-tu-do-cua-ong-quan-trong-hon-bao-gio-het/ Mon, 29 Oct 2018 04:00:00 +0000 http://dcvwp.trstudios.net/?p=1607159 ]]> Bình luận của The Globe and Mail

Quả bom, do một người điên cuồng hâm mộ Trump gửi đến nhà George Soros tuần trước, đã củng cố vị trí ông ngáo ộp chính thức của ông đối với cánh hữu Hoa Kỳ.

George Soros, Berlin, Germany,  June 8, 2017. Nguồn: Sean Gallup—Getty Images

Đầu tháng này, Tổng thống Trump đã làm người ta biết đến danh tiếng của Soros nhiều hơn nữa khi vu cáo ông đã trả tiền cho nhóm biểu tình chống lại phiên điều trần phê chuẩn thẩm phán Brett Kavanaugh.

Tỷ phú Soros đã bị đẩy vào vị thế tương tự ở Hoa Kỳ, vai trò mà ông đã giữ nhiều chục năm ở châu Âu. Ông là đối tượng của sự mê hoặc quái đản của những người cánh hữu theo lý thuyết âm mưu và những kẻ chống người Do Thái luôn luôn thấy một bàn tay lông lá bất cứ nơi ở nơi nào họ nhìn.

Câu chuyện cũ của châu Âu về người di dân Hungary này đã khiến thủ tướng của nước Hung, Viktor Orban, phải mở một chiến dịch kéo dài cả năm để chống lại Đại học Trung Âu tại Budapest do Soros tài trợ. Tuần trước, Orban đã thành công: viện đại học danh tiếng đã thông báo họ sẽ dọn đi Vienna.

Trong tất cả các cuộc tấn công thế này, những lời thẳng thắn bênh vực cho ông Soros hiếm có đến độ ngạc nhiên. Thật xấu hổ. Di sản tài trợ cho các phong trào chính trị dân chủ và cổ xúy cho những giá trị tự do của Soros quan trọng hơn bao giờ hết.

Sống sót sau cuộc tàn sát Holocaust nhờ cha ông đã làm giấy tờ giả cho cả gia đình, Soros đã đi học tại Trường Kinh tế London. Vào những năm 1980, thành công vẻ vang trong sự nghiệp tài chánh đã cho phép ông đổ tiền hỗ trợ cho các nhóm bất đồng chính kiến ở Đông Âu hoạt động để làm suy yếu chủ nghĩa cộng sản, đặc biệt tại Hungary.

Khi những nỗ lực đó thành công, ông còn chi tiêu nhiều hơn nữa để xây dựng lại xã hội dân sự ở những nước trong Khối Đông Âu cũ, xây dựng trường học, đào tạo giáo viên và trả tiền cho giới làm khoa học. Đại học Trung Âu là thành quả rõ ràng nhất của nỗ lực đó. Sự tham gia của ông Soros vào chính trường Mỹ là một phần tiếp nối tự nhiên của những nỗ lực tự do của ông ở châu Âu. Kết quả là, ông đã trở thành một người ủng hộ có ảnh hưởng của đảng Dân chủ và những tổ chức tiến bộ.

Ông hào sảng tài trợ cho những tổ chức đó, nhưng điều đó là chuyện bình thường trong chính trị Mỹ. Một người giàu có cả đời chiến đấu chống lại chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa quốc xã, và bây giờ chống lại bản năng tồi tệ nhất của Đảng Cộng hòa, dĩ nhiên thấy mình luôn luôn là mục tiêu của những lời vu khống hoang tưởng nói về thời điểm lịch sử của chúng ta đang sống hơn là về con người của Soros.

© 2018 DCVOnline

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net


Nguồn: Globe editorial: George Soros and his liberal values are more important than ever | Editorial The Globe and Mail, October 28, 2018.

]]>