Việt Nam xoay trục

David Brown | Trà Mi lược dịch

babui_29052014Chiến lược quốc tế của Việt Nam đang chuyển hướng một cách đáng kể. Trong nhiều năm qua, Việt Nam hy vọng cầm cự được bá quyền của Trung Quốc bằng cách tỏ ra tiêng nể Bắc Kinh.

kkhủng hoàng ở Biển Đong: tàu TQ xịt vòi rồng vào thuyền của Việt Nam (tháng 5, 2014). Nguôn : Aisa Sentinel.
kkhủng hoàng ở Biển Đong: tàu TQ xịt vòi rồng vào thuyền của Việt Nam (tháng 5, 2014). Nguôn : Aisa Sentinel.

Hà Nội thôi e ngai và học yêu nước Mỹ nước Mỹ

Để đạt mục tiêu, các giới chức Hà Nội đã nuôi dưỡng mối quan hệ với Trung Quốc và giao hảo với tất cả các nước, đặc biệt là các nước láng giềng ASEAN, nhưng không liên minh với bấy kỳ quốc gia nào.

Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, chiến lược này đã đảo ngược. Hồi đầu tháng Năm (2014), Trung Quốc đã đưa giàn khoan trị gía cả tỷ USD và hơn 100 tàu thuyền đến vùng biển chỉ cách bờ biển miền Trung 130 hải lý, nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam (EEZ – vùng biển rộng 200 hải lý tính từ bờ biển của quốc gia là jhu vực quốc gia đó có quyền thăm dò và khai thác tài nguyên đặc biệt.) Hà Nội phản ứng bằng cách gởi 30 đề nghị ngoại giao đến Bắc Kinh; Trung Quốc không chấp nhật bất kỳ đề nghị nào của Hà Nội, và cũng không thèm tiếp Nguyễn Phú Trọng, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam. Khi Ủy viên Quốc vụ Trung Quốc Dương Khiết Trì đến Hà Nội vào ngày 18 tháng Sáu, không phải để xin lỗi nhưng, đúng hơn, để lên lớp Việt Nam vì các cuộc biểu tình chống giàn khoan 981 và đã cho phép tổ chức các cuộc biểu tình chống Trung Quốc. Phương tiện truyền thông Trung Quốc miêu tả chuyên đi cua họ Dương như một cơ hội cho Việt Nam “để tự chế trước khi quá muộn.”

Trung Quốc đưa giàn khoan vào vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam không phải là một bất ngờ. Ít nhất là từ năm 2009, Bắc Kinh đã có mục đích làm bá chủ ở Biển Đông, và khu vực dầu khí ngoài khơi Việt Nam đã trở thành một mục tiêu chính. Mối đe dọa của Bắc Kinh gây ra đã khiến hai công ty dầu đa quốc gia BP và ConocoPhillips, cả hai đều có đầu tư lớn ở Trung Quốc, lần lượt từ bỏ những dự án khai thác trong vùng biển của Việt trong năm 2009 và 2012. Năm 2011, các tàu thuyền Trung Quốc đã quấy rối tàu khảo sát của công ty Dầu khí Việt Nam. Trong năm 2012, Tập đoàn Dầu khí Trung Quốc (CNOOC) dã mời các công ty nước ngoài đấu thầu quyền thăm dò chín khu vực lãnh thổ chồng lấn với vùng EEZ của Việt Nam.

Vào cuối tháng Bẩy, 2014, tin đồn đã tràn ngập Việt Nam rằng Bộ Chính trị của đảng CSVN đã bỏ phiếu 9-5 ủng hộ việc “đứng lên chống lại Trung Quốc”. Cũng có tin cho rằng một phiên họp bất thường của 200 thành viên Ban chấp hành Trung ương Đảng sẽ họp để xem xét và xác nhận thái độ mới của Bộ Chính trị. Những tin đồn trên có thể chỉ đơn giản là phản ảnh những mơ tưởng của quần chúng đến nay đã sẵn sàng đối đầu với Trung Quốc hơn so với giới lãnh đạo của đảng CSVN. Bắc Kinh và Hà Nội vẫn là bạn bè theo quy ước; Lê Hồng Anh, Bộ trưởng Bộ Công An của Việt Nam và là người tích cực thuộc phe thân Trung Quốc, đã được đón tiếp một cách tương xứng ở Bắc Kinh hồi giữa tháng Tám, và không còn nghi ngờ gì, cũng đã bị Trung Quốc cảnh cáo về những khuynh hướng nhằm chống lại Trung Quốc trong đảng CSVN. Mặc dù vậy, rất có thể Việt Nam sẽ sớm đi hai bước có thể thay đổi cục diện.

Thứ nhất, Việt Nam sẽ có thể thách thức Trung Quốc ở tòa án quốc tế, đi đến một phán quyết cho rằng tuyên bố khẳng định về “chủ quyền lịch sử” của Bắc Kinh trên gần như toàn bộ Biển Đông là bất hợp pháp và chiến thuật của Trung Quốc là bất khả chấp thuận. Hà Nội đã cứu xét một chiến thuật như vậy từ năm ngoái, khi Philippines mời Việt Nam tham gia cùng đi kiện Trung Quốc tại Tòa án Luật Biển của Liên Hiệp Quốc. Hà Nội lại quyết định không tham gia với Philippines lúc đó. Nhưng vào ngày 14 tháng Năm, hai tuần sau khi Bắc Kinh đưa giàn khoan 981 vào vùng EEZ của Việt Nam, Thủ tướng CHXHCN Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng nói với newswires rằng chính phủ của ông đang dự tính có hành động pháp lý. Vào cuối tháng Bẩy 2014, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh đã triệu tập một cuộc hội thảo cao cấp theo yêu cầu của Chính phủ để đư ra những đề nghị những chiến lược pháp lý.

Thứ hai, Việt Nam có thể tiến tới một mối quan hệ thân mật hơn về ngoại giao và quân sự với Hoa Kỳ – không phải là một liên minh chính thức nhưng một quan hệ đối tác dựa trên lợi ích chung trong việc ngăn chặn quyền bá chủ của Trung Quốc ở Biển Đông. Phạm Bình Minh, Bộ trưởng ngoại giao của Việt Nam và là một trong bốn phó thủ tướng chính phủ, sẽ là nhân vật trung tâm trong các nỗ lực nêu trên. Vài ngày sau khi Trung Quốc đưa giàn khoan 981 hoạt động ở biển Viêt Nam, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry mời Bộ trưởng Minh đến thăm Washington. Chuyến đi sẽ diễn ra vào cuối tháng Chín.

Trước chuyến đi của Minh, Evan Medeiros, Giám đốc cấp cao về các vấn đề châu Á của Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, đã yên lặng đến thăm Hà Nội vào cuối tháng Bảy. Ngay sau Medeiros, Thượng nghị sĩ Mỹ John McCain và Sheldon Whitehouse đã đến Việt Nam, và hai tuần sau đó Đại tướng Martin Dempsey Tổng tham Liên quân Hoa Kỳ đã có chuyến thăm bốn ngày ở Hà Nội được giới truyền thông Việt Nam đưa tin rộng rãi. Cả hai ông McCain và Dempsey đều đã ngỏ ý rõ ràng rằng đã sẵn sàng để bỏ việc cấm vận về mặt chuyển giao vũ khí gây chết người cho quân đội Việt Nam. Cả hai cũng đề cập đến sự cần thiết phải tăng cường “nhận thức về lĩnh vực hàng hải” của Việt Nam.

Một số trong giới quan sát cho rằng, đứng xa với Bắc Kinh về mặt chính trị, Việt Nam có thể kích động một cuộc chiến tranh kinh tế với Trung Quốc mà Việt Nam không thể đủ khả năng chịu đựng. Nhưng nỗi sợ hãi này đã bị thổi phồng. Việt Nam xuất khẩu than, dầu, gỗ và các sản phẩm nông nghiệp sang Trung Quốc và nhập khẩu thiết bị máy móc và hàng tiêu dùng giá rẻ; phần trao đổi này của mối quan hệ thương mại song phương không những tương đối cân bằng, mà cả hai nước còn có thể dễ dàng tìm thấy thị trường khác cho những mặt hàng đó. Nếu có một vấn đề, thì nó nằm trong các bộ phận phụ tùng, dệt may, dây kéo, nút bấm, và giày điện tử được Trung Quốc gửi đến Việt Nam để lắp ráp và tái xuất cảng: mặc dù lượng hàng nhập cảng này tạo ra một thâm hụt rất lớn cho Hà Nội, chúng có thể được bù đắp dễ dàng bằng số hàng may mặc và các thiết bị kỹ thuật số bán của Việt Nam sang châu Âu, Nhật Bản, Hoa Kỳ, và các nơi khác trên thế giới. Việt Nam có thể mất một hoặc hai năm để thiết lập lại các thị trường đó nếu Trung Quốc giận dữ đến mức cắt đứt giao thương.

Nhưng ở đây một lần nữa, Mỹ dường như đang cung cấp cho Việt Nam một nơi ẩn náu nhiều tiềm năng; đó là hiệp định thương mại Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), một chuỗi đàm phán mà Việt Nam đã tham gia từ năm 2009; Việt Nam là nước kém phát triển nhất trong số 12 đối tác đàm phán TPP và sẽ có số hàng xuất khẩu tăng vọt 33% sau khi hiệp ước TPP có hiệu lực. Quy định dự đoán trong hiệp định sẽ dành đặc quyền cho hàng may mặc hoàn toàn làm tại các nước thành viên TPP; Trung Quốc, Nam Hàn, Đài Loan và các công ty Việt Nam đang xây dựng khả năng tìm nguyên liệu của Việt Nam cho hàng may mặc và giày dép nội địa.

Hà Nội muốn Hoa Kỳ đồng ý dỡ bỏ lệnh cấm bán vũ khí gây chết người trên, một bước mà Washington đã đặt điều kiện là Hà Nội phải cải thiện việc đối xử với những người bất đồng chính kiến. Đối với cả hai chính phủ, đó là một vấn đề nguyên tắc. Có một khoảng cách lớn giữa việc Hoa Kỳ đòi hỏi chính quyền cộng sản phải Việt Nam tôn trọng các quyền chính trị cơ bản (của con người) và lòng tin của giới lãnh đạo Cộng sản Việt Nam rằng chịu đựng những hoạt động dân chủ sẽ là một mối đe dọa sống còn với hệ thống (quyền lực) của họ.

Về vấn đề này các quyền tự do chính trị, Hà Nội, Washington, hoặc cả hai phải đi đến thỏa hiệp nếu họ muốn tiến xa hơn nữa, nhưng cả hai nước đều không có nhiều chỗ để xoay sở. Nhiều dân biểu Quốc hội Mỹ sẽ e ngại chính sách thân thiện với Hà Nội, ngay cả khi họ biết rằng như thế sẽ giải quyết được mộng bá chủ khu vực của Trung Quốc là lợi ích chung cho cả hai nước. Về phần mình, tầm nhìn của Bộ Chính trị đảng cộng sản Việt Nam về trật tự chính trị đã hạn chế khả năng của họ để đi đến có thỏa hiệp về quyền con người. Tuy nhiên, nếu Hà Nội không thể cam kết mở rộng các lĩnh vực tham gia chính trị, hay Washington không thể có một cái nhìn xa hơn thì các mối quan hệ chiến lược đã thảo luận từ lâu sẽ vẫn nằm ngoài tầm với.

Đây là một quyết định khó khăn đối với chính quyền Obama. Ở Biển Đông, Bắc Kinh không còn là một quốc gia “trỗi dậy trong hòa bình” – thay vào đó, Trung Quốc đã trở thành kẻ đi bắt nạt hàng xóm. Chính trị của Việt Nam, có thể thường xuyên là điều khó nuốt, nhưng Việt Nam lại là nước, duy nhất ở Đông Nam Á, có thể, nếu khuyến khích đúng cách, và sẵn sàng chống lại sự mù quáng của Trung Quốc.

© 2014 DCVOnline


Nguồn: Vietnam’s Pivot. How Hanoi Learned to Stop Worrying and Love the United States. By David Brown. Foreign Affairs, SEPTEMBER 9, 2014.

Dacid Brown
David Brown

Tác giả là một nhân viên ngoại giao Mỹ tại Việt Nam trước 1975; sau đó ông lần lượt làm việc ở các tòa đại sứ Mỹ ở các nước Đông Nam Á và hiện nay được xem là một chuyên gia về Đông Á.

David Brown cũng trở lại làm việc ở Việt Nam trong những dự án giáo dục, bảo tồn môi trường trong những năm 2005-10 và hiện vẫn thường xuyên đi lại giữa Việt Nam và Mỹ. Ngoài ra, David Brown còn là tác giả của nhiều bài viết phân tích về tình hình biển Đông và về vấn đề thời sự ở Việt Nam trên ba tờ báo Asia Times Online, Asia Sentinel và Yale Global.

Please follow and like us:

4 Comments on “Việt Nam xoay trục

  1. Thu01b0a bu00e0 con Vu0103n Lang tu1eeb hai bu1edd u0111u1ea1i du01b0u01a1ng :nChu1eb3ng phu1ea3i Viu1ec7t Nam ( cu00f2n du00ednh mu00f9i tiu1ebft canh chu00f3) –nchu1eb3ng phu1ea3i Vn Cu1ed9ng Phu1ec9 tu1ef1 u00fdmu00e0…xoay tru1ee5c u0111u00e2u .nBu1ea5y lu00e2u nay, nhu00ecn cho ku1ef9, VN CS bu1ecb du1eabn du1ee5 theo u0111u00fangnu00fd muu1ed1n cu1ee7a ngu01b0u1eddi ta ( AI ? = suy nghu0129 vu00e0 hiu1ec3u ra).nNgu01b0u1eddi ta hu00f4 : Thao diu1ec5n, nghu1ec9 ! Nghiu00eam ! bu00ean tru00e1i quay!nbu00ean phu1ea3i quay! — u0111u1eb1ng sau…quay ! u0111u00e0ng tru01b0u1edbc …bu01b0u1edbc!nthu00ec anh Cu1ed9ng Phu1ec9 “vu00f4 tu00ecnh” cu1ee9 thu1ebf mu00e0 thi hu00e0nh…cho u0111u00eannnay, khi bu1eebng con mu1eaft, thu00ec Tu01b0 Bu1ea3n nu00f3 ngu1ed3i chu1ed3m chu1ed7mntrong nhu00e0 mu00ecnh ru1ed3i.nVN nu00f2ng nu1ecdc cu00e1i u0111uu00f4i..u0111u1ecbnh hu01b0u1edbng, khu00f4ng tu1ef1 u00fd xoay cu00e1intru1ee5c gu00ec gi u0111u00e2u ! Tu00f3m lu1ea1i, VN Ru1ee3 Hu1ed3 u0111ang phu1ea3i tuu00e2n hu00e0nhncu00e1i ” tu1ef1 nguyu1ec7n du01b0u1edbi su1ee9c u00e9p” u0111u00f3.

    • Ku1ec3 ra tu01b0 bu1ea3n Mu1ef9 nu00f3 vu1eeba tu1eed tu1ebf, lu1ea1i vu1eeba u0111u1ec3u.nnBu1ecb thu1eb1ng nhu1ecf thu00f3 u0111u00e1nh cho su1ee9t u0111u1ea7u mu1ebb tru00e1n, khu00f4ng nhu1eefng khu00f4ng thu00f9 lu1ea1i cu00f2n u0111u01b0a anh Tu1ed5ng Thu1ed1ng u0111u1eb9p trai con nhu00e0 nghu00e8o, u0111u00e0o hoa phong nhu00e3 sang tu1eadn nu01b0u1edbc mu00ecnh xin bang giao, hu00e0n gu1eafn vu1ebft thu01b0u01a1ng lu00f2ng.nnRu1ed3i lu1ea1i cu00f2n ku00e9o u0111u00e0n em nhu1ea3y vu00f4 u0111u1ea7u tu01b0, buu00f4n bu00e1n lu00e0m cho thu1eb1ng cu1ef1u thu00f9 tu01b0u1edfng bu1edf. u0110ang nuu1ed1t bo bo lu00ean u0111u1eddi xu1ebf hu1ed9p, lu1ec1u chu00f5ng ru1eebng xanh nay lu00ean thang mu00e1y bin u0111inh. Lu1ea1i cu00f2n xuu1ea5t ngou1ea1i, du du01b0u01a1ng khu1eafp u0111u00f3 u0111u00e2y, miu1ec7ng cu01b0u1eddi chiu1ebfn thu1eafng.nnAi ngu1edd nu00f3 cho u0103n quen, sau u0111u00f3 nu00f3 gu00f2 vu00e0o khuu00f4n khu1ed5. Ngang ngu1ea1nh thu00ec khu00f4ng du00e1m vu00ec khu00f4ng quen cu1ee7 mu00e0i, su1eafn su01b0u1ee3ng. Bu01b0u1edbng bu1ec9nh thu00ec run vu00ec quu00ean cu1ea3nh nu00fai u0111u1ed3i. Gu00eca nu00e9o thu00ec su1ee3 u0111u1ee9t du00e2y vu00ec du00e2n bu00e2y giu1edd nu00f3 cu00f3 Xu00ec Mu00e1t Phu00f4n, In Tu1edd Nu00e9t khu00f4ng giu1ea5u u0111u01b0u1ee3c nhu01b0 xu01b0a. u00d4m gu00e1i u0111u1eb9p thu01a1m phu1ee9c hu1eb1ng u0111u00eam, su1ee3 nu1eb1m cu1ea1nh mu1eb9 su1ec1 phu00e8n chua ruu1ed9ng nu01b0u1edbc…nnThu1ebf mu1edbi biu1ebft Mu1ef9 nu00f3 thu00e2m thu1eadt. Nu00f3 cu1ee9 thu1eaft cu00e1i thu00f2ng lu1ecdng tu1eeb tu1eeb, u0111u1ebfn khi cu1ea3m thu1ea5y ngu01b0a ngu1ee9a u1edf cu1ed5 thu00ec than u00f4i:nnTru00e2u u0111u00e3 u0111u00f3ng cu00e0y.

    • Chu01b0a chu1eafc u00e0 nha.! Thu1ea5y mu1edbi tin nghe.cu1ed9ng phu1ec9 lu00e0 lou1ea1i gian manh nhu1ea5t nhu00ec thu1ebf giu1edbi…ai mu00e0 bu1eaft u0111u01b0u1ee3c tay nu00f3…lu00e0 phu1ea3i bu01b0u1edbc qua xu00e1c chu1ebft cu1ee7a nu00f3 u0111u1ea5y.

  2. Tu00f4i u0111u00e3 yu00ean tru00ed tu1eeb lu00e2u :VN Cu1ed9ng su1ea3n hay VNCH thu00ec cu0169ng phu1ea3i nu1eb1m trong cu00e1i vu00f2ng quay cu1ee7a chu00fa SAM. Vu1ee5 du00e0n khoan hay “Tu1ea7u phu00f9 xiu1ebfm thu1ef1c..lu00e3nh hu1ea3i, lu00e3nh thu1ed5 VN” thu00ed cu0169ng chu1ec9 lu00e0 “diu1ec7n” cu00f2n cu00e1i “u0111iu1ec3m” lu00e0 “Mu00e3 QUI” thu00ec du1ea7n du1ea7n su1ebd OK Salem… hiu1ec7n nay theo tin tu1ee9c mu00ecnh cho thu1ea5y “thu1ecb tru01b0u1eddng smart phone hiu1ec7u Apple o VN u0111ang gia tang “nhiu1ec1unhat thu1ebf giu1edbi”trong cu00e1c ly do thi ngu01b0u1eddi ta thu1ea5y cu00e1i ly do u0111u00e1ng ku1ec3 lu00e0 “su00e0i apple” mu1edbi lu00e0 “sang, lu00e0 cao cu1ea5p”…cu0169ng nhu01b0 hu1ed3i mu1edbi “su1eadp tru1eddi VNCH” bu1ecdn rang hu00f4 ma tu1ea5u, bu1ecdn “bu00f2 ” vu00e0o thu00e0nh phu1ed1 cu1ee9 u0111ua nhau tu00ecm hu00e0ng phu1ea3i cu00f3 hu00e0ng chu1eef “made in USA”….. that u0111u00fang lu00e0 Hu1ed3 Chu00ed Phu00e8o nu00f3 cu1eaft hu1ebft “du00e2y thu1ea7n kinh Liu00eam Su1ec9” cu1ee7a bu1ecdn u0111u00e0n em…. u1ea4y v u1eady mu00e0 bu00e2y giu1edd vu1eabn cu00f2n cu00f3 thu1eb1ng “tru00ed ngu1ee7” cu1ee9 bo bo ca1i mieng thoi len la: vi VNCS chiu1ebfn thu1eafng chu00fa SAM nu00ean chu00fa SAM phu1ea3i lo o bu1ebf VN ,,,, chu00e1n quu00e1 cu00e1i bu1ecdn “ngu1ee7 ngu00e0y mu00e0 ha mu01a1” nu00e0y….